รูปแบบการส่งเสริมทักษะการรู้เท่าทันสื่อสำหรับสังคมสูงวัยโดยใช้การมีส่วนร่วมของสมาชิกในครอบครัว

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการส่งเสริมทักษะการรู้เท่าทันสื่อสำหรับสังคมสูงวัย โดยใช้การมีส่วนร่วมของสมาชิกในครอบครัว ในพื้นที่ตำบลสร้างถ่อ อำเภอเขื่องใน จังหวัดอุบลราชธานี ประกอบด้วย 3 ขั้นตอน ได้แก่ 1) ศึกษาสภาพปัญหาและความต้องการ 2) พัฒนารูปแบบและคู่มือการดำเนินงาน 3) ศึกษาผลของการใช้รูปแบบในการจัดกระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ ผู้สูงวัยและนักเรียนที่มีผู้ปกครองหรือคนในครอบครัวเป็นผู้สูงวัยในพื้นที่ตำบลสร้างถ่อ อำเภอเขื่องใน จังหวัดอุบลราชธานี จำนวน 138 คน ใช้วิธีการเลือกแบบสมัครใจ เครื่องมือวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์ แบบทดสอบผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน แบบประเมินทักษะ แบบบันทึกการเรียนรู้ และแบบสอบถามความพึงพอใจ การวิเคราะห์ข้อมูลและสถิติ คือ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และ t-test แบบสองกลุ่มสัมพันธ์ ผลการวิจัยพบว่า 1) ผู้สูงอายุมีพฤติกรรมการใช้สื่อออนไลน์เป็นเวลานาน และขาดทักษะในการตรวจสอบข้อมูล จึงมีความต้องการพัฒนาทักษะการรู้เท่าทันสื่อ โดยมีสมาชิกครอบครัวร่วมสนับสนุน 2) รูปแบบที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วย 6 องค์ประกอบ และกระบวนการเรียนรู้ 7 ขั้นตอน (SONGSOT Model) ซึ่งผ่านการประเมินจากผู้เชี่ยวชาญว่ามีความเหมาะสมในระดับมาก  3) ผลการใช้รูปแบบ พบว่า ผู้เข้าร่วมกิจกรรมมีคะแนนหลังเรียนสูงกว่าก่อนเรียนอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01 มีทักษะการรู้เท่าทันสื่อโดยรวมคิดเป็นร้อยละ 79.46 และผลการพัฒนาทักษะทั้ง 4 ด้านผ่านเกณฑ์การประเมินร้อยละ 70 ขึ้นไป ส่วนความพึงพอใจต่อการดำเนินกิจกรรมอยู่ในระดับมาก ด้านที่พึงพอใจสูงสุดคือระบบสนับสนุน และกิจกรรมที่ส่งเสริมการเรียนรู้รู้ลึก รู้จริง รู้แจ้ง และรู้เท่าทัน แสดงให้เห็นว่ารูปแบบดังกล่าวมีประสิทธิภาพในการพัฒนาทักษะการรู้เท่าทันสื่อของผู้สูงอายุผ่านการมีส่วนร่วมของครอบครัว