ศึกษาวิเคราะห์ปนิธานอันสูงสุดของพระโพธิสัตว์ในมหายานและพระอรหันต์ในเถรวาท

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์และเปรียบเทียบ “ปณิธานอันสูงสุด” ของพระโพธิสัตว์ในพระพุทธศาสนามหายานและพระอรหันต์ในพระพุทธศาสนาเถรวาท โดยมุ่งทำความเข้าใจถึงแก่นความหมาย จุดมุ่งหมายสูงสุด และคุณค่าทางจิตวิญญาณที่สะท้อนให้เห็นถึงแนวทางปฏิบัติและอุดมคติของพุทธศาสนาทั้งสองนิกาย ความสำคัญของการศึกษาอยู่ที่การเปิดมุมมองเชิงเปรียบเทียบเพื่อให้เห็นทั้งความเหมือนและความต่างอย่างเป็นระบบ อันจะช่วยสร้างความเข้าใจที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้นต่อพุทธปรัชญาและแนวปฏิบัติของชาวพุทธ

ผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่า ปณิธานของพระโพธิสัตว์ในมหายานมุ่งเน้นการบรรลุพุทธภูมิ โดยตั้งจิตปรารถนาเพื่อช่วยเหลือสรรพสัตว์ให้พ้นทุกข์ก่อน แม้ตนเองจะต้องยืดเวลาการตรัสรู้ก็ตาม ถือเป็นอุดมคติแห่งความเสียสละและเมตตากรุณาอย่างไร้ขอบเขต ในขณะที่พระอรหันต์ในเถรวาทมุ่งดับกิเลสและบรรลุพระนิพพานเพื่อความพ้นทุกข์ของตนเองเป็นเบื้องต้น แต่ก็เป็นแบบอย่างแห่งการปฏิบัติที่เคร่งครัดจริงจัง และมีคุณูปการต่อการสืบทอดพระธรรมวินัย ความรู้ที่ได้จากการศึกษา คือการตระหนักว่าปณิธานทั้งสองต่างมีคุณค่าในเชิงการปลูกฝังศรัทธาและเป็นแรงบันดาลใจแก่พุทธศาสนิกชน โดยพระโพธิสัตว์สะท้อนอุดมคติแห่งความเมตตาเพื่อสรรพสัตว์ ส่วนพระอรหันต์สะท้อนอุดมคติแห่งการปฏิบัติเพื่อความหลุดพ้นส่วนตน ทั้งสองแนวทางจึงมิได้ขัดแย้ง หากแต่เกื้อกูลกันในการธำรงพระพุทธศาสนาให้ดำรงอยู่อย่างมั่นคงและยั่งยืน