Etymology of Village and City Names on the Ancient Lanna-Burma Trade Route
ศัพทมูลวิทยาของชื่อบ้านนามเมืองบนเส้นทางการค้าโบราณล้านนาตะวันตก
Keywords:
Etymology, Village and City Names, Ancient Trade Routes, Western LannaAbstract
This article aims to investigate 34 toponyms located along the ancient trade route on Lanna’s western frontier, extending from Tachileik to Mawlamyine, with respect to the languages used in naming, the origins of the place names, and their phonological and semantic changes, drawing on the concepts of etymology and language change. The findings are summarized as follows.
First, regarding the languages used in naming, seven languages were identified: Karen, Thai, Mon, Burmese, English, Khmer, and Shan, respectively.
Second, regarding the origins of the place names, the names were found to be based on local associations, including (1) geographical features, (2) persons associated with the locality, (3) animal species, (4) legends, historical events, and folktales, (5) plant species, (6) the names of local rivers, (7) objects, (8) the status of the locality, and (9) auspicious symbols, respectively.
Third, regarding phonological change, 23 toponyms were found to exhibit systematic phonological changes through one to three phonological processes:
(1) One process involved three types: sound change, sound insertion, and sound deletion.
(2) Two processes involved two types: sound change combined with sound insertion, and sound change combined with metathesis.
(3) Three processes involved three types: a combination of sound change, sound insertion, and sound deletion; a combination of sound change, sound deletion, and metathesis; and a combination of sound change, sound deletion, and sound split.
Finally, regarding semantic change, six toponyms were found to have undergone semantic change through semantic shift.
References
กฤษฎา อุ่นลาวรรณ. (2567). บ้านเปิ่งเคลิ่ง. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://wikicommunity.sac.or.th/community/1621 [3 กรกฎาคม 2569].
ขวัญชนก นัยจรัญ. (2560). การศึกษาคุณค่าของภูมินามในตำบลเมืองบางขลัง อำเภอสวรรคโลก จังหวัดสุโขทัย. วารสารมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 14(1), 61-72.
คำ เมืองลา. (2560). ชื่อบ้านามเมือง ในเมืองไตย: ท่าขี้เหล็ก. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://www.facebook.com/100071908031346/posts/ท่าขี้เหล็ก-รวมถึงหลายหัวเมืองในรัฐฉานตะวันออกนั้น-เต็มไปด้วยชาวไตลื้อ-การอพยพกว/1488084564640156/ [3 กรกฎาคม 2569].
จรัลวิไล จรูญโรจน์, ม.ล. (2557). ภาษาในบริบทสังคมและวัฒนธรรม. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.
จันทราภา นนทวาสี จินดาทอง (บรรณาธิการ). (2555). กำหนดอนาคตอุ้มผาง กำหนดอนาคตเรา จากภูผาสู่ทะเล. มูลนิธิสืบนาคะเสถียร สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) สำนักงานปฏิรูป.
เฉลิมลาภ ทองอาจ. (2554). เอกสารความรู้เรื่องการเปลี่ยนแปลงของภาษา (Language Change). โรงเรียนสาธิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ฝ่ายมัธยม. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://www.gotoknow.org/posts/425373 [11 กุมภาพันธ์ 2568].
ตรงใจ หุตางกูร. (2566). วิพากษ์ศัพท์มูลวิทยา: ว่าด้วยที่มาของคำ. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://culturio.sac.or.th/collection/94 [10 กันยายน 2568].
ไทยพีบีเอส. (2014). ทีวีจอเหนือ: แม่ลาน้อยเมืองแห่งความสงบ. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://youtu.be/mOcOX2SjFCI [2 ธันวาคม 2567].
นิกข์นิภา บุญยิ่ง. (2568). แม่ละเมา. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://wikicommunity.sac.or.th/community/2620 [2 กรกฎาคม 2569].
บรรจบ พันธุเมธา. (2522). อันเนื่องด้วยชื่อ ชื่อพม่ารามัญ. อนุสรณ์ครบ 5 รอบศาสตราจารย์กุหลาบ มัลลิกะมาส.
บุญสิริ สุขพร้อมสรรพและอาทิตย์ ลิมปิยากร. (2564). ภูมินาม: ภาพสะท้อนเมืองพะเยา. วารสารวิชาการเพื่อพัฒนานวัตกรรมเชิงพื้นที่, 2 (1), 88-94.
ประชา แม่จัน. (2552). อุ้มผางเบื้องหลังธรรมชาติ. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://www.bloggang.com/viewdiary.php?id=wide&month=08-2009&date=18&group=5&gblog=4 [18 สิงหาคม 2568].
พนิดา มณีจันทร์. (2558). ภูมินามของหมู่บ้านในอําเภอแม่ใจ จังหวัดพะเยา. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาภาษาไทย มหาวิทยาลัยพะเยา.
พัฒนชัย พัสดร และศุภกิต บัวขาว. (2569). การแปรการใช้ศัพท์ตามกลุ่มอายุของผู้พูดภาษาผู้ไทในอำเภอบ้านดุง จังหวัดอุดรธานี. วารสารมนุษย์กับสังคม, 12(1), 1-30.
ภูษิต กิจกัญจนาสน์ และวัชรินทร์ แก่นจันทร์. (2569). ภูมินามหมู่บ้านในตำบลครึ่ง อำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย, วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 13(3), 300-310.
รังสรรค์ จันต๊ะ. (2558). ภูมินามพื้นบ้าน: ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นกับวรรณกรรมพื้นบ้านในเขตภาคเหนือตอนบน. ข่วงผญา, 10, 9-31.
รัตนา จันทร์เทาว์. (2568). การสัมผัสภาษาในสังคมไทย. วารสารภาษา ศาสนา และวัฒนธรรม, 14(1), 93-111.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2554). พจนานุกรมไทย-ไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://dictionary.orst.go.th/ [20 สิงหาคม 2568].
วทัญญู ฟักทอง. (2563). “ใครอยากร่ำรวยหรือฉิบหายขายตัวก็เชิญ” ประวัติศาสตร์การเสี่ยงโชคในเมืองชายแดนแม่สาย-ท่าขี้เหล็ก. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://waymagazine.org/gambling-border-town/ [4 กรกฎาคม 2569].
วสันต์ ปัญญาแก้ว. (2561). ลื้อข้ามแดน: การเดินทางของคนหนุ่มสาวชาวลื้อ เมืองยอง รัฐฉาน ประเทศพม่า. เชียงใหม่: คณะสังคมศาสตร์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
ศรัณย์ภัทร บารมี. (2568). บ้านเจดีย์โคะเหนือ. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://wikicommunity.sac.or.th/community/2675 [1 กรกฎาคม 2569].
ศันสนีย์ สายติ๊บ, โกชัย สาริกบุตร และรังสรรค์ จันต๊ะ. (2559). ภูมินามท้องถิ่น: ที่มา ความหมาย และ
อัตลักษณ์ของชื่อหมู่บ้าน ในอำเภอหางดง จังหวัดเชียงใหม่. พิฆเนศวร์สาร, 12(2), 43-51.
ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร. (2560). ข้อมูลชุมชน บ้านยะพอ. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://communityarchive.sac.or.th/community/BanYaPho [20 สิงหาคม 2568].
สมร เจนจิจะ. (2550). การศึกษาประวัติศาสตร์และโครงสร้างชื่อหมู่บ้านในตําบลและอําเภอทุ่งช้าง จังหวัดน่าน. ใน รายงานการวิจัย. มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
สาวิตรี ศรีสวัสดิ์. (2559). การถอดบทเรียนภูมิปัญญาการปรับตัวของเรือนพื้นถิ่นไทใหญ่ บ้านแม่สามแลบ จังหวัดแม่ฮ่องสอน. วิทยานิพนธ์ปริญญาสถาปัตยกรรมศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาสถาปัตยกรรม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
สำนักงานจังหวัดตาก. (มปป.). อำเภอแม่สอด. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: http://web.tak.go.th/page/amphur/6/แม่สอด [18 สิงหาคม 2568].
สำนักงานพัฒนาชุมชน อำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน. (มปป.). [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://maesariang.cdd.go.th/th/page/item/index/id/23 [20 สิงหาคม 2568].
สิงฆะ วรรณสัย, ผู้ถอดความ. (2522). โคลงเรื่องมังทรารบเชียงใหม่. สำนักพิมพ์ศูนย์หนังสือเชียงใหม่.
สุธิดา คอดา, วราภรณ์ ทะนงศักดิ์ และนิสากร กล้าณรงค์. (2561). ภูมินามชื่อหมู่บ้านภาษามลายูถิ่นในจังหวัดยะลา. อินทนิลทักษิณสาร, 13 (พิเศษ), 165-180.
สุพัตทรา แพ่งกล่อม. (2568). ยางห้วยยะอุ. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://wikicommunity.sac.or.th/community/2735 [3 กรกฎาคม 2569].
อภิญญา นนท์นาท. (2566). “ท่าสองยาง” อยู่ที่ไหน?. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://www.muangboranjournal.com/post/tha-song-yang-district [3 กรกฎาคม 2569].
อรุณรัตน์ วิเชียรเขียว และ เดวิด เค. วัยอาจ. (2547). ตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่. เชียงใหม่: สำนักพิมพ์ซิลค์เวอร์ม กรมศิลปากร.
อุดม รุ่งเรืองศรี. (2547). พจนานุกรมภาษาล้านนา-ไทย ฉบับแม่ฟ้าหลวง. เชียงใหม่: คณะมนุษยศาสตร์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
โอฬาร รัตนภักดี และวิมลศิริ กลิ่นบุบผา. (2552). ภูมินามของหมู่บ้านในจังหวัดลำปาง. 31(2), วารสารอักษรศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร, 26-61.
โอฬาร รัตนภักดี และวิมลศิริ กลิ่นบุบผา. (2553). ภูมินามของหมู่บ้านในจังหวัดลำพูน. 17(1), วารสารมนุษยศาสตร์, 58-82.
โอฬาร รัตนภักดี. (2556). ธรรมชาติ ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น และสภาพสังคมวัฒนธรรม: ภาพสะท้อนจากภูมินามหมู่บ้านในจังหวัดลำปาง. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ปริทัศน์, 1(1), 111-148.
โอฬาร รัตนภักดี. (2565). คุณค่าของภูมินามหมู่บ้านในจังหวัดน่าน. วารสารวิชาการ มหาวิทยาลัยหอการค้า มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 42(2), 82–96.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Journal of Lanna Societies
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
