ศึกษาวิเคราะห์การปฏิบัติของพระโพธิสัตวระหว่างมหายานกับเถรวาท

บทคัดย่อ

บทความวิชาการมีวัตถุประสงค์ มุ่งเน้นวิเคราะห์ความลึกซึ้งแห่งการปฏิบัติของพระโพธิสัตว์ อันเป็นหัวใจสำคัญของพระพุทธศาสนาทั้งในสายมหายานและเถรวาท โดยเน้นการทำความเข้าใจอุดมคติอันสูงส่งของการอุทิศตนเพื่อสรรพสัตว์ ควบคู่กับการบำเพ็ญคุณธรรมและสมาธิให้ถึงพร้อม และนำมาสู่การสร้างนวัตกรรมในการพัฒนาเพื่อการปฏิบัติให้เกิดความสันติสุขของตนเองและสังคม 

  ผลการศึกษาพบว่า แนวทางการปฏิบัติของพระโพธิสัตว์ในมหายานและเถรวาทมีรากฐานร่วมกันคือการมุ่งบรรลุพระโพธิญาณและเกื้อกูลสรรพสัตว์ แต่แตกต่างกันในจุดเน้น โดยมหายานมุ่งปลูกฝังจิตแห่งการตื่นรู้เพื่อช่วยเหลือผู้อื่นแม้ยังไม่บรรลุนิพพาน ด้วยการใช้หลักบารมี 6 เป็นแนวทางหลัก ขณะที่เถรวาทมุ่งบำเพ็ญทศบารมีอย่างต่อเนื่องหลายชาติภพจนบรรลุพระพุทธภูมิแล้วจึงช่วยสรรพสัตว์อย่างเต็มที่ ทั้งสองนิกายเห็นพ้องว่าสมาธิเป็นรากฐานของปัญญาและกรุณา แต่มหายานเน้นการใช้สมาธิเพื่อเข้าถึงความว่างและบูรณาการกับมหากรุณา ส่วนเถรวาทเน้นการใช้สมาธิเพื่อเห็นตามความเป็นจริงและละอัตตา ผลการศึกษานำไปสู่การพัฒนา “โมเดลการบูรณาการบารมี สมาธิ กรุณา (BIPM)” ซึ่งเชื่อมโยงการตั้งปณิธาน การบำเพ็ญบารมี และการฝึกสมาธิเข้ากับการนำกรุณาสู่การปฏิบัติจริง เพื่อสร้างสมดุลระหว่างความเจริญทางธรรมภายในกับการเกื้อกูลสังคมอย่างเป็นรูปธรรม