แนวทางการแก้ไขปัญหาภัยแล้งภาคการเกษตรในพื้นที่ตำบลศรีดอนมูล อำเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาสภาพ ปัญหา และอุปสรรคการจัดการทรัพยากรน้ำภาคการเกษตรในพื้นที่ตำบลศรีดอนมูล 2) เพื่อศึกษากระบวนการจัดการทรัพยากรน้ำภาคการเกษตรในตำบลศรีดอนมูล และ 3) เพื่อเสนอแนวทางการแก้ไขปัญหาภัยแล้งภาคการเกษตรที่เหมาะสมในพื้นที่ศึกษาดังกล่าว การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ได้ศึกษาแนวคิดด้านการจัดการทรัพยากรน้ำชุมชน การมีส่วนร่วมของประชาชน และแนวคิดการบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืนเป็นกรอบในการวิจัย กลุ่มตัวอย่างผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ได้แก่ ตัวแทนเกษตรกรผู้ใช้น้ำ ผู้นำชุมชน และเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้อง จำนวน 25 คน โดยใช้การคัดเลือก
แบบเจาะจง และมีผู้เข้าร่วมสนทนากลุ่มจำนวน 9 คน เพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูลและตรวจสอบความสอดคล้อง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยมี 2 ชนิด คือ 1) แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง และ 2) แนวคำถามสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้การวิเคราะห์เนื้อหาและนำเสนอผลด้วยการเขียนบรรยายเชิงพรรณนา

ผลการวิจัยพบว่า

ผลการวิจัยพบว่า 1) พื้นที่ตำบลศรีดอนมูลประสบปัญหาการขาดแคลนน้ำในฤดูแล้ง น้ำท่วมขังในพื้นที่ลุ่ม ความแปรปรวนของสภาพภูมิอากาศ โครงสร้างพื้นฐานด้านน้ำที่ยังไม่ครอบคลุม การเข้าถึงองค์ความรู้ด้านน้ำที่จำกัด และการมีส่วนร่วมของชุมชนที่ยังไม่ทั่วถึง

ผลการวิจัยพบว่า 2) กระบวนการจัดการทรัพยากรน้ำในพื้นที่มีการดำเนินงานตามขั้นตอนบางส่วนแต่ยังขาดฐานข้อมูลน้ำที่เป็นระบบ บุคลากรด้านเทคนิคไม่เพียงพอ และการดำเนินงานยังขาดความต่อเนื่อง ส่งผลให้ประสิทธิภาพการบริหารจัดการน้ำไม่เต็มศักยภาพ

ผลการวิจัยพบว่า 3) แนวทางแก้ไขปัญหาภัยแล้งที่เหมาะสมควรมุ่งเน้นการจัดการน้ำแบบบูรณาการ การวางแผนโดยมีส่วนร่วม การพัฒนาศักยภาพชุมชน และการนำเทคโนโลยี เช่น ธนาคารน้ำใต้ดินแบบพอเพียง ระบบ IoT และเซนเซอร์ติดตามน้ำ มาใช้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและสร้างความมั่นคงด้านน้ำในระยะยาว

องค์ความรู้จากงานวิจัยนี้ช่วยยืนยันความสำคัญของข้อมูลน้ำที่เป็นระบบ การเสริมสร้างการมีส่วนร่วมของชุมชน และการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีร่วมกับภูมิปัญญาท้องถิ่น ซึ่งสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการจัดการทรัพยากรน้ำในพื้นที่เกษตรกรรมอื่น ๆ และเป็นข้อมูลประกอบการกำหนดนโยบายด้านน้ำอย่างยั่งยืนต่อไป