การพัฒนาการจัดการเรียนรู้ด้วยรูปแบบ EIPCE ที่มุ่งยกระดับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนควบคู่กับการเสริมสร้างการคิดเชิงวิพากษ์ วิชาเคมี เรื่อง อะตอมและสมบัติของธาตุ สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา มัธยมศึกษากาฬสินธุ์

ธนศักดิ์ เจริญธรรม

ผู้แต่ง

ธนศักดิ์ เจริญธรรม -

คำสำคัญ:

การพัฒนาการจัดการเรียนรู้ด้วยรูปแบบ EIPCE, การยกระดับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน, การเสริมสร้างการคิดเชิงวิพากษ์, อะตอมและสมบัติของธาตุ

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาองค์ประกอบและตัวชี้วัดการคิดเชิงวิพากษ์ 2) ศึกษาสภาพการจัดการเรียนรู้และปัญหาที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนและทักษะการคิดเชิงวิพากษ์ในรายวิชาเคมี เรื่องอะตอมและสมบัติของธาตุ 3) ออกแบบและพัฒนาการจัดการเรียนรู้ด้วยรูปแบบ EIPCE ที่มุ่งยกระดับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนควบคู่กับการเสริมสร้างการคิดเชิงวิพากษ์ วิชาเคมี เรื่อง อะตอมและสมบัติ ของธาตุ สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษา และ 4) ศึกษาผลการจัดการเรียนรู้ด้วยรูปแบบ EIPCE กลุ่มผู้ให้ข้อมูล คือ ผู้ทรงคุณวุฒิ 7 คน และกลุ่มตัวอย่าง นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 โรงเรียนอนุกูลนารี ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2568 จำนวน 28 คน ซึ่งคัดเลือกโดยการสุ่มแบบเจาะจง เครื่องมือวิจัย ได้แก่ แบบประเมิน แบบสัมภาษณ์แบบบันทึกการสนทนากลุ่ม แบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ แบบวัดการคิดเชิงวิพากษ์ และแบบประเมินความพึงพอใจ เป็นการวิจัยและพัฒนา วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยค่าเฉลี่ย ร้อยละ ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติทดสอบ ค่าที รวมทั้งวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า 1) องค์ประกอบการคิดเชิงวิพากษ์และมีตัวชี้วัดการคิดเชิงวิพากษ์ มีความเหมาะสม อยู่ในระดับมากที่สุด 2) การจัดการเรียนรู้โดยใช้ทักษะและกระบวนการทางวิทยาศาสตร์เพื่อส่งเสริมการคิดเชิงวิพากษ์ และนักเรียนยังมีระดับการคิดเชิงวิพากษ์อยู่ในระดับต่ำ 3) ผลการออกแบบและพัฒนาการจัดการเรียนรู้ด้วยรูปแบบ EIPCE ที่มุ่งยกระดับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนควบคู่กับการเสริมสร้างการคิดเชิงวิพากษ์ วิชาเคมี เรื่อง อะตอมและสมบัติของธาตุ โดยรวมอยู่ในระดับมาก (x̄ = 4.18, S.D. = 0.65) และมีประสิทธิภาพด้านผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนและการคิดเชิงวิพากษ์เท่ากับ 76.42/74.91 และ 73.06/73.45 ตามลำดับ 4) ผลการจัดการเรียนรู้ด้วยรูปแบบ EIPCE พบว่า ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนหลังเรียนสูงกว่าก่อนเรียน การคิดเชิงวิพากษ์หลังเรียนสูงกว่ากลุ่มที่ได้รับการจัดการเรียนรู้ด้วยแบบปกติ และความพึงพอใจต่อการเรียนโดยรวมอยู่ในระดับมาก

เอกสารอ้างอิง

กระทรวงศึกษาธิการ. (2560). แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ.2560-2579. กรุงเทพมหานคร : บริษัท พริกหวานกราฟฟิค จํากัด. https://www.moe.go.th/แผนการศึกษาแห่งชาติ-พ-ศ-2560/#:~:text=แผนการศึกษาแห่งชาติฉบับ,มีคุณภาพ%20ดำรงชีวิตอย่าง

กระทรวงศึกษาธิการ. (2565). แนวทางการจัดการเรียนรู้เพื่อพัฒนาทักษะในศตวรรษที่ 21. กรุงเทพฯ: สำนักนโยบายและแผนการศึกษาขั้นพื้นฐาน. https://ops.moe.go.th

เกริก ศักดิ์สุภาพ. (2564). การพัฒนารูปแบบการจัดการเรียนรู้เชิงรุกวิชาฟิสิกส์โดยใช้ปัญหาเป็นฐานเพื่อ เสริมสร้างทักษะการแก้ปัญหาและผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักเรียน ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา, 32(1), 46–60. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/edubuu/article/view/248775

เกียรติพร สินพิบูลย์, ศิริวรรณ วณิชวัฒนวรชัย, อธิกมาส มากจุ้ย และปฤณัต นัจนฤตย์. (2561). การพัฒนาความสามารถด้านการคิดอย่างมีวิจารณญาณโดยการจัดการเรียนรู้ด้วยการใช้คำถามเป็นฐานร่วมกับมัลติมีเดีย สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร, 16(2), 165-177. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/suedujournal/article/view/132344

ฐิตาภา นามโคตร, อรุณรัตน์ คำแหงพล และกุลวดี สุวรรณไตรย์. (2567). การพัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนและทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 เรื่อง วิวัฒนาการ โดยการจัดการเรียนรู้แบบใช้ปัญหาเป็นฐาน ร่วมกับความรู้ในเนื้อหาผนวกวิธีการสอนและเทคโนโลยี. Journal of Education and Innovation, 26(4), 141–155. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/edujournal_nu/article/view/265503

ทิศนา แขมมณี. (2557). ศาสตร์การสอน: องค์ความรู้เพื่อการจัดกระบวนการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพ. พิมพ์ครั้งที่ 18. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

นวพร แก้วเปี้ย, พรสุข ตันตระรุ่งโรจน์, และจินตวีร์ คล้ายสังข์. (2567). การพัฒนารูปแบบสภาพแวดล้อมการเรียนรู้เสมือนแบบ 3 มิติ ร่วมกับการเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐานตามแนวคิดสะเต็มศึกษาเพื่อส่งเสริมการคิดอย่างมีวิจารณญาณของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลาย. ใน รายงานสืบเนื่องจากการประชุมวิชาการระดับชาติ การวิจัยประยุกต์ มหาวิทยาลัยนอร์ทกรุงเทพ (NBU: NCAR) ครั้งที่ 6 “การจัดการศึกษาเพื่อการพัฒนาทุนมนุษย์ในยุคดิจิทัล” (หน้า 243-256). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยนอร์ทกรุงเทพ.

พีรดลย์ อ่อนสี. (2562). การพัฒนาความสามารถในการคิดอย่างมีวิจารณญาณและผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนฟิสิกส์ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 โดยใช้การจัดการเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ตามแนวทางสะเต็มศึกษา. (วิทยานิพนธ์ปริญญาการศึกษามหาบัณฑิต). มหาสารคาม: มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.

ภัทรภร พิกุลขวัญ, โนริยูกิ อิโน๊ะอูเอะ, และ จีระวรรณ เกษสิงห์. (2565). เป้าหมายการเรียนวิทยาศาสตร์และวิธีการ พัฒนาทักษะเชิงพฤติกรรมในชั้นเรียนวิทยาศาสตร์: ทัศนะของครูระดับประถมศึกษาตอนปลาย. วารสารศึกษาศาสตร์ มสธ, 15(1), 100-114. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/edjour_stou/article/view/253253

รัชนี เจริญดี และพรรณวิไล ดอกไม้. (2566). การจัดการเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐานร่วมกับสื่อสังคม เพื่อส่งเสริมการคิดวิเคราะห์ สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3. วารสารมหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม, 17(3), 27–38. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/rmuj/article/view/269715

โรงเรียนอนุกูลนารี. (2566). รายงานผลการประกันคุณภาพภายนอกสมศ. รอบ 5 ปีงบประมาณ 2566. https://anukoolnaree.ac.th/school-info

วรวรรณ ราชพิลา และ สิทธิพล อาจอินทร์. (2563). การพัฒนาความสามารถด้านการคิดอย่างมีวิจารณญาณของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 โดยจัดการเรียนรู้ตามวัฏจักรการเรียนรู้ 4MAT ร่วมกับเทคนิคหมวกหกใบ. Journal of Graduate School Sakon Nakhon Rajabhat University, 17(79), 33–40. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/SNGSJ/article/view/209320

วุฒิ ถนอมวิริยะกุล, ปริญญา ทองสอน และสมศิริ สิงห์ลพ. (2562). การพัฒนารูปแบบการจัดการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ เพื่อส่งเสริมการคิดอย่างมีวิจารณญาณ สำหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6. วารสาร ศึกษาศาสตร์ มมร, 7(2). 509-524. https://ojs.mbu.ac.th/index.php/edj/article/view/529

ศุภธิดา จุลสิทธิ์. (2568). ความพึงพอใจในการจัดการเรียนรู้วิชาหลักสูตรและวิทยาการจัดการเรียนรู้ ของนิสิตชั้นปีที่ 2 สาขาวิชาเอกภาษาอังกฤษ คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยทักษิณ. วารสาร มจร.อุบลปริทรรศน์, 10(1), 1049-1058. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/mcjou/article/view/285795

สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2561). สะเต็มศึกษา. https://www.scimath.org/ebook-stem

สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการศึกษาเอกชน. (2566). กรอบการประเมินของ PISA 2025. https://opec.go.th/uploads/2024/pisa/20240508_173306_277_กรอบการประเมินPISA_ประชุมผู้บริหารสพฐ8พค_update3May.pdf

เสาวลักษณ์ ศรีดาเกษ. (2568). ผลของรูปแบบการจัดการเรียนรู้ที่พัฒนาขึ้นต่อความสามารถ ความพึงพอใจ และผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนในรายวิชาการวิจัยเพื่อพัฒนาการเรียนรู้ของนักศึกษาหลักสูตรประกาศนียบัตรบัณฑิตวิชาชีพครูวิชาชีพครู. วารสารปราชญ์ประชาคม, 3(3), 135–148. https://so12.tci-thaijo.org/index.php/watmahasawat_jsc/article/view/2297

Ani, D. A. (2021). The Effect of Environmental Performance on The Value of The Company with Financial Performance as an Intervening Variable. Jibaku: Jurnal Ilmiah Bisnis, Manajemen Dan Akuntansi, 1(1), 16-29. https://doi.org/10.35473/jibaku.v1i1.953

Barrows, H. S., & Tamblyn, R. M. (1980). Problem-based learning: An approach to medical education. Springer Publishing Company.

Birjandi, P., Bagheri, M. B., & Maftoon, P. (2019). Towards an operational definition of critical thinking. Journal of English Language Pedagogy and Practice, 12(24), 17-40. https://doi.org/10.30495/JAL.2019.671910

Brown, J. W., Lewis, R. B., & Harcleroad, F. F. (1983). AV Instruction: Technology, Media, and Methods. New York: McGraw-Hill.

Bybee, R. W. (2013). The Case for STEM Education: Challenges and Opportunities. NSTA Press

Cheung, G. W., & Rensvold, R. B. (2002). Evaluating goodness-of-fit indexes for testing measurement invariance. Structural equation modeling, 9(2), 233-255. https://doi.org/10.1207/S15328007SEM0902_5

De Bono, E. (2017). Six Thinking Hats: The multi-million bestselling guide to running better meetings and making faster decisions. Penguin uk.

Dills, C. R., & Romiszowski, A. J. (Eds.). (1997). Instructional development paradigms. Educational Technology.

Eisenkraft, A. (2003). Expanding the 5E model. The Science Teacher, 70(6), 56-59.

Elliott, B. M. (1999). The Influence of an Interdisciplinary Course on Critical Thinking Skills. Dissertation for the Degree of Doctor of Philosophy, University of North Texas, Denton, Texas.

Firmansyah, N. A., Bismala, L., Manurung, Y. H., Hafsah, H., & Handayani, S. (2023). Developing the Students’ Critical Thinking in Management Information System Courses through the Inquiry Method. Edunesia: Jurnal Ilmiah Pendidikan, 4(2), 843-854. https://doi.org/10.51276/edu.v4i2.435

Indra, G., Nirmala, E., Nirmala, G., & Senthilvel, P. G. (2024). An ensemble learning approach for intrusion detection in IoT-based smart cities. Peer-to-Peer Networking and Applications, 17(6), 4230-4246. https://link.springer.com/article/10.1007/s12083-024-01776-x

Joyce, B. , Weil, M. , & Calhoun, E. (2004). Models of Teaching. Boston: Allyn and Bacon.

Masek, A., & Yamin, S. (2011). The effect of problem based learning on critical thinking ability: a theoretical and empirical review. International Review of Social Sciences and Humanities, 2(1), 215-221.

Norris, S. P., & Ennis, R. H. (1989). Evaluating Critical Thinking. The Practitioners' Guide to Teaching Thinking Series. Critical Thinking Press and Software, Box 448, Pacific Grove, CA 93950-0448; tele.

Orosz, G., Németh, V., Kovács, L., Somogyi, Z., & Korom, E. (2023). Guided inquiry-based learning in secondary-school chemistry classes: A case study. Chemistry Education Research and Practice, 24(1), 50-70. https://doi.org/10.1039/d2rp00110a

Papert, S. (1993). The children's machine: Rethinking school in the age of the computer. Basic Books, Inc.

Quellmalz, E. S. (1985). Needed: Better Methods for Testing Higher-Order Thinking Skills. Educational Leadership, 43(2), 29-35.

Sartika, W., Rahman, S. R., & Irfan, M. (2023). Empowering students' critical thinking skills using problem-based learning. Inornatus: Biology Education Journal, 3(2), 67-74. https://doi.org/10.30862/inornatus.v3i2.427

Setyaningtyas, E. W., & Radia, E. H. (2019). Six thinking hats method for developing critical thinking skills. Journal of Educational Science and Technology, 5(1), 82-91. https://doi.org/10.26858/est.v5i1.8243