ผ้าหมี่บ้านขวาว ลายดาวล้อมเดือน ยาบดอกสะแบง: จากสมปักพระราชทานชั้นยศ สู่ประเพณีบุญเดือน 6
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาประวัติ พัฒนาการ และความหมายเชิงสัญลักษณ์ของผ้าหมี่บ้านขวาว ลายดาวล้อมเดือน ยาบดอกสะแบง ตั้งแต่สมปักพระราชทานชั้นยศจนเชื่อมโยงสู่ประเพณีบุญเดือน 6 2) ศึกษากระบวนการผลิต การใช้ประโยชน์ และการสืบทอดภูมิปัญญา และ 3) วิเคราะห์คุณค่าทางประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม อัตลักษณ์ พร้อมแนวทางอนุรักษ์และพัฒนาเป็นทุนทางวัฒนธรรมอย่างยั่งยืน การวิจัยเป็นเชิงคุณภาพโดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยทางวัฒนธรรม เก็บข้อมูลจากเอกสารและภาคสนามในพื้นที่บ้านขวาว จังหวัดร้อยเอ็ด โดยวิธีการเลือกแบบเจาะจง ผู้ให้ข้อมูล 50 คน ได้แก่ ผู้รู้ ผู้ปฏิบัติ และประชาชนทั่วไป โดยใช้การสัมภาษณ์ การสังเกต การสนทนากลุ่ม และการประชุมเชิงปฏิบัติการ วิเคราะห์ข้อมูลโดยการตรวจสอบสามเส้า เพื่อความน่าเชื่อถือ ครอบคลุมมิติประวัติศาสตร์ สังคม วัฒนธรรม และเศรษฐกิจสร้างสรรค์ของชุมชน
ผลการวิจัยพบว่า 1) ผ้าหมี่บ้านขวาว ลายดาวล้อมเดือน ยาบดอกสะแบง มีพัฒนาการเชื่อมโยงจากผ้าสมปักปูมในราชสำนัก สู่การสืบทอดเป็นภูมิปัญญาทอผ้าไหมมัดหมี่ของชุมชนบ้านขวาว อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด โดยพัฒนาลวดลายเฉพาะถิ่นที่สะท้อนความเชื่อเรื่องจักรวาล ความอุดมสมบูรณ์ และสัมพันธ์กับประเพณีบุญเดือน 6 2) ด้านกระบวนการผลิต ชุมชนยังคงสืบทอดองค์ความรู้ตั้งแต่การเลี้ยงไหม การย้อมสี การมัดลาย และการทอผ้า ผ่านการถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่น แม้มีการปรับให้สอดคล้องกับเศรษฐกิจปัจจุบัน แต่ยังคงเอกลักษณ์ดั้งเดิมไว้ 3) ด้านคุณค่า ผ้าหมี่บ้านขวาวมีคุณค่าทางประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม อัตลักษณ์ และเศรษฐกิจ สามารถพัฒนาเป็นทุนทางวัฒนธรรมได้อย่างยั่งยืน โดยแนวทางอนุรักษ์ควรมุ่งพัฒนาฐานข้อมูล ถ่ายทอดภูมิปัญญา ออกแบบผลิตภัณฑ์ร่วมสมัย สร้างแบรนด์ และส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความนี้ได้รับการเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) ซึ่งอนุญาตให้ผู้อื่นสามารถแชร์บทความได้โดยให้เครดิตผู้เขียนและห้ามนำไปใช้เพื่อการค้าหรือดัดแปลง หากต้องการใช้งานซ้ำในลักษณะอื่น ๆ หรือการเผยแพร่ซ้ำ จำเป็นต้องได้รับอนุญาตจากวารสารเอกสารอ้างอิง
กรมศิลปากร. (2506ก). จดหมายเหตุรัชกาลที่ 4 จุลศักราช 1215. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
กรมศิลปากร. (2513). ตำราราชเสวกว่าด้วยธรรมเนียมและหน้าที่ข้าราชการ. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร
จิรภิญญา สิงห์คํา และ ในตะวัน กําหอม. (2565). วัฒนธรรมชุมชน: ความยั่งยืน การอนุรักษ์ เพื่อการบูรณาการการสอนหน้าที่พลเมืองและศีลธรรม หน่วยศิลปวัฒนธรรมไทย วิทยาลัยเทคนิคแพร่. วารสารวิชาการรัตนบุศย์, 4(3), 89-104.
จิรวรรณ ทองพายัพ และในตะวัน กำหอม.(2564).การขอขึ้นบัญชีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ตามพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม พ.ศ.2559 : กรณีศึกษาสภาวัฒนธรรม ตำบลขวาว อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด.คณะศึกษาศาสตร์และสังคมศาสตร์ วิทยาลัยทองสุข
ณฐนนท ทวีสิน. (2565). การมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดการมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม “เซิ้งผ้าหมี่” ของบ้านขวาวอำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด,คณะสังคมศาสตร์และศึกษาศาสตร์, วิทยาลัยทองสุข
ทรงคุณ จันทจร. (2553). การวิจัยเชิงคุณภาพทางวัฒนธรรมชั้นสูง. มหาสารคาม : สถานบันวิจัยศิลปและวัฒนธรรมอีสาน,
ในตะวัน กำหอม. (2559). การวิจัยประยุกต์ทางวัฒนธรรม (เล่ม 2). วิทยาลัยทองสุข.
ในตะวัน กำหอม. (2559). ผ้าหมี่ : การอนุรักษ์และพัฒนาเพื่อส่งเสริมวิถี วัฒนธรรมชุมชน ตำบลขวาวอำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ดความหลากหลายทางวัฒนธรรม. คณะวัฒนธรรมศาสต์
พรชัย น่าบัณฑิต (2569).เซิ้งผ้าหมี่บ้านขวาว: การพัฒนากระบวนการสืบทอดภูมิปัญญาการเซิ้งผ้าหมี่บ้านขวาว จังหวัดร้อยเอ็ด เพื่อเพิ่มคุณค่าทางสังคมและสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจ.สภาวัฒนธรรมตำบลขวาว
ศรีศักร วัลลิโภดม (2546) แอ่งอารยธรรมอีสาน : แฉหลักฐานโบราณคดีพลิกโฉมหน้าประวัติศาสตร์ไทย,
กรุงเทพฯ : มติชนศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ (องค์การมหาชน), (2558) สมปักปูม ภูมิผ้าเขมร: ไทย จากราชสํานักสู่สามัญชนบริษัท เนติกุลการพิมพ์ จำกัด กรุงเทพ สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ และสมเด็จฯ กรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์. (2505–2512). สาส์นสมเด็จ. กรุงเทพฯ: คุรุสภา.
สุภางค์ จันทวานิช. (2565). วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ. พิมพ์ครั้งที่ 26 (ฉบับปรับปรุงใหม่). กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
Creswell, J.W. and Poth, C.N. (2018) Qualitative Inquiry and Research Design Choosing among Five Approaches. 4th Edition, SAGE Publications, Inc., Thousand Oaks.
Denzin, N. K. (1978). Triangulation: A Case for Methodological Evaluation and Combination. Sociological Methods, 339-357.
Lincoln, Y.S. and Guba, E.G. (1985) Naturalistic Inquiry. SAGE, Thousand Oaks, 289-331.http://dx.doi.org/10.1016/0147-1767(85)90062-8Miles, M.B., Huberman, A.M. and Saldana, J. (2014) Qualitative Data Analysis: A Methods Sourcebook. Sage, London.
Spradley, J. P. (1980). Participant Observation. New York: Holt, Rinehart and Wilson.
