ฮูปแต้ม: จิตรกรรมฝาผนังวัดไชยศรีกับการสะท้อนวัฒนธรรมท้องถิ่น จังหวัดขอนแก่น

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มุ่งศึกษาฮูปแต้มภายในสิมวัดไชยศรี จังหวัดขอนแก่น ในฐานะศิลปะพื้นบ้านที่สะท้อนวิถีชีวิต ความเชื่อ คติธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นของชาวอีสาน ฮูปแต้มหรือภาพจิตรกรรมฝาผนังของวัดไชยศรีเป็นมรดกวัฒนธรรมที่มีความโดดเด่น ได้แก่ 1) ด้านรูปแบบศิลปะ คือ ภาพนรกเจ็ดขุม ภาพเวสสันดรชาดก ภาพสินไซ ภาพทหารยืนเฝ้าประตู ภาพพระพุทธเจ้า ภาพเทพ ภาพบุคคลและภาพสัตว์ต่าง ๆ 2) เทคนิคการสร้างสรรค์ คือ เทคนิคการก่อสร้างตัวสิมและเทคนิคการเขียนฮูปแต้ม 3) เนื้อหาที่แฝงคติธรรม คือ กฎแห่งกรรม นรก การให้ทานและความเสียสละ ความกล้าหาญและธรรมะชนะอธรรม โดยเฉพาะภายในสิมหรืออุโบสถที่ยังคงรักษารูปแบบสถาปัตยกรรมแบบพื้นถิ่นอีสาน องค์ความรู้ใหม่จากบทความนี้จึงสะท้อนให้เห็นว่า ฮูปแต้มที่วัดไชยศรีไม่เพียงสะท้อนพุทธประวัติและวรรณกรรมพื้นบ้าน เช่น เวสสันดรชาดก คือ ชาดกเรื่องสุดท้ายในทศชาติชาดก ซึ่งเป็นการเล่าเรื่องพระชาติสุดท้ายก่อนที่พระโพธิสัตว์จะตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า และสินไซ คือ วรรณคดีมหากาพย์อีสานที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของภาคอีสาน แต่ฮูปแต้มของสิมวัดไชยศรียังบอกเล่าเรื่องราววิถีชีวิตชาวบ้าน ประเพณี ความเชื่อ และศีลธรรมในสังคมอีสาน และเป็นสื่อการเรียนรู้แก่ผู้ไม่รู้หนังสือ ทำหน้าที่เสมือนตำราเงียบที่ถ่ายทอดความรู้ผ่านภาพวาด รวมถึงส่งเสริมอัตลักษณ์ท้องถิ่นและศักยภาพในการพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม เพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจชุมชนได้อย่างยั่งยืน