ความสามารถในการรับมือกับความไม่แน่นอนของผู้เรียน : การทบทวนวรรณกรรมเชิงระบบในบริบทการศึกษาไทย และนานาชาติ พ.ศ. 2562–2567

พัชราภรณ์ ศรีสวัสดิ์; ครรชิต แสนอุบล; ศิระวรรณ พิชิตชัยโสภา

ผู้แต่ง

พัชราภรณ์ ศรีสวัสดิ์ ภาควิชาการแนะแนวและจิตวิทยาการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ https://orcid.org/0009-0007-6462-4567
ครรชิต แสนอุบล ภาควิชาการแนะแนวและจิตวิทยาการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ https://orcid.org/0009-0007-6716-5060
ศิระวรรณ พิชิตชัยโสภา ภาควิชาการแนะแนวและจิตวิทยาการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ https://orcid.org/0009-0008-8168-8017

คำสำคัญ:

ความสามารถในการรับมือกับความไม่แน่นอนของผู้เรียน, การทบทวนวรรณกรรมเชิงระบบ, บริบทการศึกษา, การศึกษาไทยและนานาชาติ

บทคัดย่อ

ในศตวรรษที่ 21 โลกกำลังเผชิญกับความไม่แน่นอนในหลายมิติ ส่งผลให้ทักษะในการปรับตัวและการรับมือ (Resilience) กับความผันผวน กลายเป็นสมรรถนะสำคัญของผู้เรียนในยุคปัจจุบัน การทบทวนวรรณกรรมเชิงระบบครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์แนวคิด ทฤษฎี องค์ประกอบ และแนวปฏิบัติด้านการพัฒนา Resilience ระหว่างปี พ.ศ. 2562–2567 โดยใช้เกณฑ์การคัดเลือกตามกรอบ PICO และการประเมินคุณภาพเชิงวิพากษ์อย่างเป็นระบบ ผลการสังเคราะห์ชี้ว่า Resilience เป็นกระบวนการเชิงพลวัตที่เกิดจากปัจจัยภายใน ทักษะการปรับตัว และทรัพยากรสนับสนุนจากระบบสังคมทั้งในระดับบุคคล ความสัมพันธ์ และสภาพแวดล้อมทางการศึกษา แนวปฏิบัติในระดับนานาชาติมักพัฒนา Resilience ผ่านกรอบการเรียนรู้ด้านอารมณ์–สังคมและระบบสนับสนุนเชิงบวกหลายระดับ ขณะที่บริบทไทยพบการดำเนินโปรแกรมแนะแนวและการให้คำปรึกษากลุ่มที่ยึดกรอบ “ฉันเป็น I Am – ฉันสามารถ I Can – ฉันมี

I Have” เพื่อเสริมสร้างพลังภายใน ความสามารถ และเครือข่ายสนับสนุนของผู้เรียน จากผลการสังเคราะห์ บทความนี้นำเสนอ Thai Resilience Development Framework (TRDF) ซึ่งเป็นกรอบแนวคิดเชิงบูรณาการที่เชื่อมโยงมิติบุคคล มิติความสัมพันธ์ และมิติระบบการศึกษา เพื่อใช้เป็นแนวทางเชิงโครงสร้างในการส่งเสริม Resilience ของผู้เรียนไทย และสนับสนุนการพัฒนาเชิงนโยบาย การจัดการเรียนรู้ และการพัฒนาครูแนะแนว เพื่อเสริมสร้างสุขภาวะ การปรับตัว และการเติบโตเชิงบวกของผู้เรียนในสังคมที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว

เอกสารอ้างอิง

มารุต ศักดิ์แสงวิจิตร. (2562). การเสริมสร้างความหยุ่นตัวด้านการปรับตัวของนักเรียนครอบครัวเลี้ยงเดี่ยวด้วยการให้คำปรึกษากลุ่ม [ปริญญานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ]. คลังปัญญา มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ. https://hdl.handle.net/20.500.14740/34258

วิไลลักษณ์ ลังกา, พัชราภรณ์ ศรีสวัสดิ์, อรอุมา เจริญสุข, นริสรา พึ่งโพธิ์สภ, ทวิกา ตั้งประภา, มนตา ตุลย์เมธาการ, อิทธิพัทธ์ สุวทันพรกูล, และ พนิดา ศกุนตนาค. (2564). การวิจัยและพัฒนาคู่มือกิจกรรมเสริมสร้างทุนทางจิตวิทยาในการป้องกันการใช้สารเสพติดในกลุ่มนักเรียนช่วงอายุ 13-15 ปีสำหรับครูในสถานศึกษา. วารสารสำนักงาน ป.ป.ส., 38(1), 52–65.

Ashurst, K. L., Hans, J. D., & Smith, D. R. (2009). The resilience factor: What extension can learn from adolescents coping with parental cancer. The Journal of Extension, 47(2), 1–13. https://commons.joe.org/joe/vol47/iss2/25

Barker, K., Poed, S., & Whitefiled, P. (Eds.). (2023). School-wide positive support: The Australia handbook. Routledge.

Bonanno, G. A., Galea, S., Bucciarelli, A., & Vlahov, D. (2006). Psychological resilience after disaster: New York City in the aftermath of the September 11th terrorist attack. Psychological Science, 17(3), 181–186. https://doi.org/10.1111/j.1467-9280.2006.01682.x

Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard University Press.

Center on Positive Behavioral Interventions and Supports. (2023a). PBIS implementation blueprint. University of Oregon. https://www.pbis.org

Center on Positive Behavioral Interventions and Supports. (2023b). What is PBIS? https://www.pbis.org/pbis/what-is-pbis

Collaborative for Academic, Social, and Emotional Learning. (2020). SEL framework: What are the core competencies? https://casel.org/core-competencies/

Collaborative for Academic, Social, and Emotional Learning. (2023). What is SEL? https://casel.org/what-is-sel/

Durlak, J. A., Weissberg, R. P., Dymnicki, A. B., Taylor, R. D., & Schellinger, K. B. (2011). The impact of enhancing students’ social and emotional learning: A meta-analysis of school-based universal interventions. Child Development, 82(1), 405–432. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2010.01564.x

Grotberg, E. H. (1999). Tapping your inner strength. New Harbinger.

Llistosella, M., Castellví, P., García-Ortiz, M., López-Hita, G., Torné, C., Ortiz, R., Guallart, E., Uña-Solbas, E., & Martín-Sánchez, J. C. (2024). Effectiveness of a resilience school-based intervention in adolescents at risk: A cluster-randomized controlled trial. Frontiers in Psychology, 15, 1–11. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1478424

Llistosella, M., Goni-Fuste, B., Martín-Delgado, L., Miranda-Mendizabal, A., Franch Martinez, B., Pérez-Ventana, C., & Castellvi, P. (2023). Effectiveness of resilience-based interventions in schools for adolescents: A systematic review and meta-analysis. Frontiers in Psychology, 14, 1–21. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1211113

Masten, A. S. (2001). Ordinary magic: Resilience processes in development. American Psychologist, 56(3), 227–238.

Pinto, T. M., Laurence, P. G., Macedo, C. R., & Macedo, E. C. (2021). Resilience programs for children and adolescents: A systematic review and meta-analysis. Frontiers in Psychology, 12, 1–13. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.754115

Seligman, M. E. P. (2011). Flourish: A visionary new understanding of happiness and well-being. Free Press.

Sugai, G., & Horner, R. H. (2002). The evolution of discipline practices: School-wide positive behavior supports. Child & Family Behavior Therapy, 24(1–2), 23–50. https://doi.org/10.1300/J019v24n01_03

Tasijawa, F. A., & Siagian, I. (2022). School-based interventions to improve adolescent resilience: A scoping review. Open Access Macedonian Journal of Medical Sciences, 10(F), 33–40. https://doi.org/10.3889/oamjms.2022.8063

The Resilience Project. (2021). GEM principles. https://www.theresilienceproject.com.au

Ungar, M. (2012). Social ecologies and their contribution to resilience. American Journal of Orthopsychiatry, 82(2), 225–235. https://doi.org/10.1111/j.1939-0025.2012.01144.x

Werner, E. E., & Smith, R. S. (1995). Overcoming the odds: High risk children from birth to adulthood. Cornell University Press.

World Health Organization. (2022). COVID-19 pandemic triggers 25% increase in prevalence of anxiety and depression worldwide. https://www.who.int/news/item/02-03-2022-covid-19-pandemic-triggers-25-increase-in-prevalence-of-anxiety-and-depression-worldwide

World Health Organization, & United Nations Children’s Fund. (2024). WHO and UNICEF launch guidance to improve access to mental health care for children and young people. https://www.who.int/news/item/09-10-2024-who-and-unicef-launch-guidance-to-improve-access-to-mental-health-care-for-children-and-young-people