บทบาทของอนัตตาในกระบวนการพัฒนาการตื่นรู้

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มุ่งค้นหาคำตอบของข้อสงสัยที่ว่า หากมนุษย์กระทำตามกิเลสอันประกอบ ด้วยอำนาจแห่งโลภะ โทสะและโมหะ ย่อมนำไปสู่การทำให้เกิดปัญหาหรือความทุกข์ จะทำอย่างไร ไม่ให้อกุศลมูลครอบงำได้ และทำให้มนุษย์มีการตื่นรู้ บทบาทของอนัตตาสามารถนำมาอธิบายเพื่อ นำไปสู่กระบวนการการตื่นรู้นั้นได้หรือไม่ ผลการศึกษาพบว่า อนัตตาเป็นธรรมที่พระพุทธเจ้า ทรงแสดงเพื่อพิจารณาให้เกิดสัมมาปัญญา ความเข้าใจหยั่งรู้อย่างแจ่มแจ้งในสังขารทั้งปวงอย่าง ถึงที่สุด (ปรมัตถธรรม) จนเกิดนิพพิทาญาณ กล่าวคือ เกิดปัญญาจากการตื่นรู้ เห็นตามความเป็น จริงในการถอนรากถอนโคนของอวิชชา จึงเกิดความเบื่อหน่าย เกิดความคลายกำหนัด ไม่อยากด้วย ตัณหาในสังขารหรือสิ่งต่าง ๆ หรือไม่ยึดไว้ด้วยอุปาทานในสิ่งต่าง ๆ ว่าเป็นตัวตน หรือของตัวของ ตนอย่างยึดมั่นถือมั่นด้วยกิเลส เมื่อเข้าไปอยากด้วยตัณหาหรือไปยึดด้วยอุปาทาน ย่อมเป็นทุกข์ อุปาทานอันเร่าร้อนเผาลนทั้งกายและใจ และแม้จะสมหวังดังใจปรารถนาในบางครั้งก็ตาม ก็ยังทำให้ เกิดทุกข์ขึ้นเป็นที่สุดอยู่นั่นเอง หากพิจารณาด้วยอนัตตามองเห็นถึงสภาวะที่มีตัวตนขณะนั้นก็ล้วน ไม่เที่ยง คงทนอยู่ไม่ได้อย่างแท้จริง เพราะสรรพสิ่งล้วนเกิดแต่เหตุปัจจัยมาประชุมปรุงแต่งกันระยะ หนึ่งเท่านั้น เมื่อเหตุปัจจัยเหล่านั้นมีอาการแปรปรวนด้วยอาการใด ๆ สังขารเหล่านั้นจึงย่อมต้องแปรปรวนดับไปตามเหตุปัจจัยเหล่านั้นเช่นกัน หากได้เข้าใจอนัตตาทั้งในฐานะที่เป็นสัจธรรมและ ที่เป็นศาสนธรรมแล้ว บทบาทของอนัตตาจึงเป็นหัวใจสำคัญในกระบวนการการพัฒนาการตื่นรู้ ได้อย่างแท้จริง