การเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการมัสยิดเพื่อเสริมพลังเด็กกำพร้า และผู้ยากไร้ในชุมชนโสร่งดารุลอามาน จังหวัดปัตตานี

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์บทบาทและรูปแบบในการเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการมัสยิดในการส่งเสริมและช่วยเหลือเด็กกำพร้าและผู้ยากไร้ในชุมชนโสร่งดารุลอามาน จังหวัดปัตตานี โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพแบบพรรณนา รวบรวมข้อมูลโดยการสัมภาษณ์เชิงลึก การสังเกต และการสนทนากลุ่ม ผู้ให้ข้อมูลประกอบด้วย อิหม่ามมัสยิด คณะกรรมการมัสยิด กลุ่มเยาวชน กลุ่มสตรี เด็กกำพร้า และผู้ยากไร้ รวมทั้งสิ้น 20 คน

ผลการศึกษาพบว่า มัสยิดดารุลอามานมีบทบาทเป็นศูนย์กลางการบริหารจัดการชุมชนเชิงบูรณาการและกลไกความมั่นคงทางสังคมที่เข้มแข็ง โดยใช้รูปแบบการบริหารจัดการพื้นที่เป็นฐาน (Area-based Management) แบ่งเป็น 7 โซนย่อยภายใต้ความร่วมมือของภาคีเครือข่ายมัสยิดและชุมชน สำหรับการช่วยเหลือเด็กกำพร้าเน้นระบบ “พ่อเลี้ยง” และทุนการศึกษา ส่วนผู้ยากไร้ใช้ระบบฐานข้อมูลรายครัวเรือนเพื่อจัดสรรซะกาตอย่างแม่นยำ โดยเฉพาะในภาวะวิกฤตมัสยิดสามารถระดมทรัพยากรและกระจายความช่วยเหลือได้รวดเร็วกว่าหน่วยงานรัฐผ่านเครือข่ายพลังศรัทธาและความร่วมมือกับองค์กรภายนอก ความสำเร็จนี้สะท้อนถึงโมเดลมัสยิดประสิทธิภาพสูงที่บูรณาการมิติทางศาสนาสู่สวัสดิการชุมชนที่ยั่งยืน ซึ่งสามารถพัฒนาเป็นต้นแบบนโยบายสวัสดิการท้องถิ่นในพื้นที่ชายแดนภาคใต้ได้จริง

องค์ความรู้จากงานวิจัยนี้ มัสยิดสามารถทำหน้าที่เป็นกลไกการบริหารจัดการสวัสดิการชุมชนได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยใช้ระบบการบริหารแบบมีส่วนร่วม พลังเครือข่ายในชุมชน และยึดหลักคำสอนศาสนาอิสลาม ส่งผลให้เกิดการเสริมสร้างพลังแก่เด็กกำพร้าและผู้ยากไร้ในระดับพื้นที่อย่างยั่งยืน และสามารถเป็นต้นแบบสำหรับการออกแบบนโยบายสวัสดิการในพื้นที่ชายแดนใต้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ