โรงเรียนสิ่งแวดล้อมศึกษา: พลิกมุมมองด้านหลักสูตรและการจัดการเรียนรู้ ในบริบทของประเทศไทย

บทคัดย่อ

เนื่องจากสถานการณ์ปัญหาสิ่งแวดล้อมที่ทวีความรุนแรงทั้งในระดับโลกและระดับประเทศ กระทรวงศึกษาธิการจึงส่งเสริมให้สถานศึกษาพัฒนาสู่การเป็นโรงเรียนสิ่งแวดล้อมศึกษาเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน อย่างไรก็ตามการจัดการเรียนรู้ส่วนใหญ่ยังคงมุ่งเน้น ความรู้ ทักษะ และเจตคติ ตามลำดับ งานวิจัยต่างประเทศได้เสนอว่าผลลัพธ์การเรียนรู้ที่จำเป็นสำหรับการจัดการเรียนรู้สิ่งแวดล้อมศึกษา คือ สมรรถนะ การปฏิบัติเพื่อสิ่งแวดล้อม ซึ่งหมายถึงความสามารถในการลงมือปฏิบัติในฐานะพลเมืองเพื่อแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้นจริงถึงต้นตอของปัญหา ซึ่งหลักสูตรสิ่งแวดล้อมศึกษาในปัจจุบันยังไม่ได้เน้นย้ำถึงสมรรถนะการปฏิบัติเพื่อสิ่งแวดล้อมที่ชัดเจน มีเพียงแค่แนวทางให้บูรณาการสิ่งแวดล้อมศึกษาเข้ากับหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 และฉบับปรับปรุง พุทธศักราช 2560

          ผู้เขียนจึงขอเสนอประเด็นต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการพลิกมุมมองด้านหลักสูตรและการจัดการเรียนรู้ของโรงเรียนสิ่งแวดล้อมศึกษา กล่าวคือ 1) ความสำคัญของโรงเรียนสิ่งแวดล้อมศึกษา ประกอบด้วย
การส่งเสริมสถานศึกษาตามยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี  กระบวนการเรียนรู้สิ่งแวดล้อมศึกษา และผลลัพธ์การจัดการเรียนรู้  2) ข้อจำกัดของหลักสูตรและการจัดการเรียนรู้สิ่งแวดล้อมศึกษา ประกอบด้วย ข้อจำกัดด้านนโยบาย ข้อจำกัดด้านผลลัพธ์การจัดการเรียนรู้ และข้อจำกัดด้านอื่น ๆ 3) แนวทางการจัดการเรียนรู้สิ่งแวดล้อมศึกษา ประกอบด้วย หลักสูตรและการจัดการเรียนรู้เน้นปัญหาสิ่งแวดล้อมในท้องถิ่น การเน้นการปฏิบัติจริงของผู้เรียนในท้องถิ่นเพื่อพัฒนาสมรรถนะ การสร้างเครือข่ายความร่วมมือระหว่างผู้เรียนกับชุมชน และการวัดและประเมินผลการเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง  4) การพลิกมุมมองด้านหลักสูตรและการจัดการเรียนรู้สิ่งแวดล้อมศึกษา ประกอบด้วย การบูรณาการข้ามศาสตร์และบริบท การเน้นสมรรถนะ การเรียนรู้เชิงปฏิบัติ การใช้พื้นที่โรงเรียนเป็นห้องเรียนธรรมชาติ และการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วน และ 5) กรอบหลักสูตรสิ่งแวดล้อมศึกษา ประกอบด้วย 7 ขั้นตอนตามทฤษฎีของทาบา อันจะนำไปสู่การเสนอกรอบหลักสูตรสิ่งแวดล้อมศึกษาระดับชั้นเรียน การปรับเปลี่ยนนี้จะช่วยเตรียมนักเรียนให้มีความสามารถในการแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมที่เน้นการปฏิบัติจริงและการมีส่วนร่วมของชุมชนได้