ลักษณะภูมิศาสตร์ที่สัมพันธ์ต่อการตั้งถิ่นฐานยุคก่อนประวัติศาสตร์ในอารยธรรมลุ่มแม่น้ำชี-มูล จังหวัดร้อยเอ็ด

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาลักษณะทางภูมิศาสตร์และร่องรอยอารยธรรมในยุคก่อนประวัติศาสตร์ของจังหวัดร้อยเอ็ด และ 2) เพื่อวิเคราะห์หาองค์ประกอบทางภูมิศาสตร์ ที่ส่งเสริมให้เป็นอารยธรรมลุ่มแม่น้ำชี-มูล บนพื้นที่ราบสูง ของภาคอีสาน ประเทศไทย เป็นการวิธีวิจัยเชิงคุณภาพด้วยการสำรวจลักษณะทางภูมิศาสตร์ ศึกษาลักษณะแหล่งโบราณคดี และโบราณวัตถุในยุคก่อนประวัติศาสตร์ที่ขุดพบและเก็บรักษาในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ร้อยเอ็ด และวิเคราะห์ข้อมูลจากฐานข้อมูลเชิงเอกสารและข้อมูลเชิงประจักษ์ ผลการศึกษาพบว่า 1) จังหวัดร้อยเอ็ดมีลักษณะภูมิประเทศที่หลากหลาย ได้แก่ ภูเขา ที่ราบเชิงเขา ที่ราบสูง และที่ราบลุ่มแม่น้ำ พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่ราบสูง ร่องรอยในยุคก่อนประวัติศาสตร์พบการตั้งถิ่นฐานของผู้คน การอยู่รวมกันเป็นชุมชน-สังคม มีการสร้างสรรค์เอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมเฉพาะท้องถิ่น คือ ภาชนะดินเผาแบบร้อยเอ็ดและประเพณีการฝังศพครั้งที่ 2 โดยบรรจุกระดูกใส่ในภาชนะดินเผาแบบแคปซูล 2) องค์ประกอบทางภูมิศาสตร์ จำนวน 5 ปัจจัย ที่ก่อเกิดเป็นอารยธรรมลุ่มแม่น้ำชี-มูล คือ (1) แหล่งที่ตั้งบริเวณลุ่มแม่น้ำชี-มูล ที่มีความอุดมสมบูรณ์ (2) อุดมสมบูรณ์ด้วยอาหาร ชนิดสัตว์น้ำและสัตว์ป่า (3) อุดมสมบูรณ์ด้วยพืชพรรณธัญญาหารเพื่อการดำรงชีวิต (4) ตั้งอยู่บนพื้นที่ราบสูงที่กว้างใหญ่ของภาคอีสาน และ (5) อุดมสมบูรณ์ด้วยสินแร่ ชนิดเกลือและเหล็ก องค์ความรู้จากการวิจัย จังหวัดร้อยเอ็ดมีลักษณะภูมิศาสตร์ที่หลากหลาย พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่ราบสูง มีที่ราบลุ่มแม่น้ำที่อุดมสมบูรณ์ และมีทรัพยากรธรรมชาติที่จำเป็นต่อการดำรงชีวิต จึงเป็นที่ดึงดูดใจให้ผู้คนเข้ามาตั้งถิ่นฐานตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์