การบูรณาการจริยธรรมและธรรมาภิบาลในงานวิจัยยุคปัญญาประดิษฐ์

บทคัดย่อ

บทความวิชาการฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอกรอบแนวคิดในการบูรณาการจริยธรรมและธรรมาภิบาลเข้าสู่กระบวนการวิจัยในยุคปัญญาประดิษฐ์ (AI) ภายใต้บริบทความเปลี่ยนแปลงอย่างก้าวกระโดดของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์แบบสร้างสรรค์ (Generative AI) ที่ส่งผลกระทบต่อมาตรฐานความซื่อสัตย์สุจริตทางวิชาการ การวิเคราะห์พบว่าความท้าทายสำคัญในยุคปัจจุบันไม่ใช่เพียงการคัดลอกผลงานในรูปแบบดั้งเดิม แต่รวมถึงมิติใหม่ของการประพฤติผิดทางการวิจัย (Research Misconduct) ทั้งการปั้นแต่งข้อมูล การบิดเบือนข้อมูลด้วยอัลกอริทึม และการคัดลอกผลงานแบบสังเคราะห์ที่ยากต่อการตรวจสอบ บทความนี้จึงนำเสนอกรอบธรรมาภิบาลตลอดวงจรการวิจัย (Research Life Cycle Governance) ที่เน้นการบริหารจัดการใน 3 ระยะหลัก ได้แก่ ระยะสืบค้นวรรณกรรม ระยะดำเนินการวิเคราะห์ข้อมูล และระยะการเผยแพร่ผลงาน โดยยึดหลักการความโปร่งใสผ่านการเปิดเผยข้อมูล (Disclosure) และการคุ้มครองความเป็นส่วนตัวตามกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA) ข้อสรุปสำคัญเน้นย้ำถึงบทบาทของมนุษย์ในฐานะศูนย์กลางของจริยธรรม (Human-in-the-loop) และภาระรับผิดชอบสูงสุดของนักวิจัยและอาจารย์ที่ปรึกษาที่ไม่อาจถ่ายโอนไปยังเทคโนโลยีได้ ตลอดจนเสนอแนะให้สถาบันการศึกษาเร่งสร้างระบบนิเวศการวิจัยที่เท่าทันต่อเทคโนโลยีเพื่อรักษามาตรฐานทางวิชาการในระดับสากล