ส่งเสริมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการถวายภัตตาหารแก่พระสงฆ์เพื่อสุขภาพที่ดี: บทบาทของพุทธศาสนิกชน
คำสำคัญ:
การถวายภัตตาหารสุขภาพ, การส่งเสริมพฤติกรรม, สิทธิ, การศึกษา, เศรษฐกิจบทคัดย่อ
บทความวิชาการเชิงแนวคิดนี้มุ่งเสนอกรอบการส่งเสริมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการถวายภัตตาหารของพุทธศาสนิกชนให้สอดคล้องกับหลักโภชนาการและหลักธรรมเรื่อง “การให้ทาน” โดยมีเป้าหมายเพื่อลดปัจจัยเสี่ยงต่อโรคไม่ติดต่อเรื้อรังในพระสงฆ์ไทย ซึ่งมักเผชิญข้อจำกัดในการเลือกอาหารจากการทำบุญใส่บาตร บทความนี้สังเคราะห์องค์ความรู้จากงานวิจัยด้านสุขภาพพระสงฆ์ หลักธรรมทางพุทธศาสนา และทฤษฎีการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมสุขภาพ ได้แก่ แบบจำลองความเชื่อด้านสุขภาพ (Health Belief Model: HBM) ทฤษฎีพฤติกรรมตามแผน (Theory of Planned Behavior: TPB) และทฤษฎีองค์ความรู้ทางสังคม (Social Cognitive Theory: SCT) เพื่ออธิบายกลไกการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมสู่ “การทำบุญด้วยเมตตาและปัญญา”
กรอบแนวคิดประกอบด้วย 4 องค์ประกอบ ได้แก่ (1) การสื่อสารถึงความเสี่ยงและประโยชน์ (2) การออกแบบทางเลือกการถวายที่ปฏิบัติได้จริง (3) การสร้างเครือข่ายความร่วมมือระหว่างวัด ชุมชน และหน่วยงานสาธารณสุข และ (4) การติดตามและสะท้อนผลเพื่อคงพฤติกรรมที่พึงประสงค์ ข้อเสนอเชิงปฏิบัติครอบคลุมแนวทาง “ตักบาตรสุขภาพ” การสื่อสารผ่านสื่อสาธารณะ และการเสริมพลังแกนนำชุมชน โดยคาดว่าจะช่วยพัฒนาวัฒนธรรมการถวายภัตตาหารที่ส่งเสริมสุขภาพพระสงฆ์ ลดภาระโรค และสนับสนุนความยั่งยืนของพระพุทธศาสนาในสังคมไทย
เอกสารอ้างอิง
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. (2566ก). ทำบุญให้ได้บุญอย่างแท้จริง เลือกอาหารเพื่อสุขภาพถวายพระสงฆ์. เรียกใช้เมื่อ 21 มกราคม 2569 จาก https://knowledgesharing.thaihealth.or.th/posts/post-1708588410
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. (2566ข). องค์ความรู้ อาหารและโภชนาการสำหรับพระสงฆ์และฆราวาส. เรียกใช้เมื่อ 21 มกราคม 2569 จาก https://multimedia.anamai.moph.go.th/ebooks/food_monk/
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. (2566ค, 6 มีนาคม). กรมอนามัยแนะวันมาฆบูชาตักบาตรเมนูชูสุขภาพ. เรียกใช้เมื่อ 21 มกราคม 2569 จาก https://www.hfocus.org/content/2023/03/27189
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต โภชนทานสูตร (เล่มที่ 22, ข้อ 37, หน้า 58–59). กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ. (2560). ข้อเท็จจริงสถานการณ์สุขภาพพระสงฆ์ (Fact sheet). เรียกใช้เมื่อ 21 มกราคม 2569 จาก https://old.nationalhealth.or.th/sites/default/files/upload_files/080560Factsheet.pdf
Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179–211.
Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
Carfora, V., Conner, M., Caso, D., & Catellani, P. (2020). Rational and moral motives to reduce red and processed meat consumption. Journal of Applied Social Psychology, 50(12), 744–755.
Harvey, P. (2000). An introduction to Buddhist ethics: Foundations, values and issues. Cambridge University Press.
Higgs, S., & Thomas, J. (2016). Social influences on eating. Current Opinion in Behavioral Sciences, 9, 1–6.
Jeamjitvibool, T., Tankumpuan, T., Lukkahatai, N., & Davidson, P. M. (2022). Noncommunicable diseases and social determinants of health in Buddhist monks: An integrative review. Research in Nursing & Health, 45(2), 249–260.
Keown, D. (2005). Buddhist ethics: A very short introduction. Oxford: Oxford University Press.
Ko-amornsup, W., Siriussawakul, A., Aosangdeekul, K., Preedachitkul, R., Srinonprasert, V., Somnuke, P., Muangpaisan, W., Petchthai, P., & Kitnarong, N. (2024). Health survey of monks residing in urban areas: The Bangkok Noi Model. Siriraj Medical Journal, 76(11), 746–757.
Rosenstock, I. M., Strecher, V. J., & Becker, M. H. (1988). Social learning theory and the Health Belief Model. Health Education Quarterly, 15(2), 175–183.
Srimantayamas, V., Fongkaew, W., Suksatit, B., Aree, P., & Kosachunhanun, N. (2020). Health behaviors and health-related quality of life among Buddhist monks with metabolic syndrome. Pacific Rim International Journal of Nursing Research, 24(2), 159–171.
Srithong, K., Jearajit, C., Suksatit, B., & Promjittipong, C. (2021). สถานการณ์ความรู้ด้านสุขภาพของพระสงฆ์ในสังคมไทย [Health literacy situation of monks in Thai society]. Journal of MCU Peace Studies, 9(5), 1794–1804.
World Health Organization. (2023). Noncommunicable diseases. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/noncommunicable-diseases.
