ศึกษาวิเคราะห์เครื่องสักการะเพื่อเป็นพุทธบูชาของล้านนา

บทคัดย่อ

การศึกษาเรื่อง ศึกษาวิเคราะห์เครื่องสักการะเพื่อเป็นพุทธบูชาของล้านนาจังหวัดน่าน มีวัตถุประสงค์ ๑) เพื่อศึกษาประวัติความเป็นมาของเครื่องสักการะเพื่อเป็นพุทธบูชาของล้านนา ๒) เพื่อศึกษาองค์ความรู้และหลักพุทธจริยธรรมของเครื่องสักการะเพื่อเป็นพุทธบูชาของล้านนา ๓) เพื่อวิเคราะห์หลักพุทธจริยธรรมของเครื่องสักการะเพื่อเป็นพุทธบูชาของล้านนา วิธีศึกษาวิจัยครั้งนี้ใช้วิธีระเบียบวิจัยเชิงคุณภาพ ศึกษาจากแหล่งข้อมูล หนังสือ ตํารา เอกสาร ที่มีผู้ประพันธ์เกี่ยวกับประวัติของการจัดทําเครื่องสักการะ เพื่อถวายเป็นพุทธบูชาในพระพุทธศาสนาของล้านนา

ผลการวิจัย พบว่า

๑. ประวัติความเป็นมาของเครื่องสักการะที่ใช้ในการสักการะเพื่อเป็นพุทธบูชาของล้านนา คือ ๘ จังหวัดของภาคเหนือตอนบน พบว่า เครื่องสักการะล้านนาเข้ามาพร้อมกับพระพุทธศาสนาที่มาจากประเทศอินเดีย ด้วยประชาชนในล้านนามีความเชื่อ ความศรัทธาเลื่อมใสในพระพุทธศาสนาแสดงถึงความเคารพนอบน้อมต่อพระพุทธศาสนา สิ่งศักดิ์สิทธิ์ บรรพบุรุษ ครูบาอาจารย์ หรือผู้ที่อาวุโสกว่า จึงได้มีความคิดประดิษฐ์และสรรหาเครื่องสักการะแตกต่างกัน โดยมีดอกไม้ เทียน ธูป หมากสุ่ม พลูสุ่ม หมากเบ็ง ต้นผึ้ง พุ่มดอก สวยดอก ต้นเทียน บางพื้นที่มีเครื่องสัตตภัณฑ์ และตุง ดอกบัว หรือดาวเรือง

๒. องค์ความรู้และหลักพุทธจริยธรรมของเครื่องสักการะเพื่อเป็นพุทธบูชาของล้านนา พบว่า ในจังหวัดล้านนา การดําเนินชีวิตตามศรัทธาเลื่อมใสในพระพุทธศาสนา ที่เป็นไปตามหลักของศีล สมาธิ และปัญญา หลักพุทธจริยธรรม ๓ ระดับ โดยหลักพุทธจริยธรรม ๓ ระดับ คือ ขั้นมูลฐาน ขั้นกลาง ขั้นสูง

      ๑) พุทธจริยธรรมขั้นมูลฐาน หลักธรรมขั้นนี้มีอยู่ ๒ ขั้น คือขั้นหยาบ เป็นลักษณะที่ต้องงดเว้น ด้วยการไม่ประพฤติผิดทางกาย และวาจา เรียกว่า เบญจศิล อีกขั้นหนึ่ง คือขั้นละเอียด ที่ประณีต มากขึ้นกว่าเดิม เป็นลักษณะทางใจ ๕ อย่างเรียกว่า เบญจธรรม มาคู่กัน

      ๒) พุทธจริยธรรมขั้นกลาง จริยธรรมขั้นนี้เป็นหลักปฏิบัติที่สูงขึ้นมาอีกระดับหนึ่ง ได้แก่ กุศลกรรมบถ ๑๐ ประการ หมายถึง ทางแห่งการกระทําความดี หรือทางไปสู่ความเจริญและสันติสุข หรือสุคติ จริยธรรมระดับนี้จะช่วยยกฐานะความดีของมนุษย์ให้สูงขึ้น ประณีตขึ้นตามลําดับ แบ่งออกเป็น ๓ ทางตามโครงสร้างของพฤติกรรมของมนุษย์

      ๓) พุทธจริยธรรมขั้นสูงหลักจริยธรรมนี้ เป็นหลักเพื่อให้บรรลุจุดมุ่งหมายสูงสุดของพระพุทธศาสนาผู้ปฏิบัติจะต้องอาศัยปัญญาบารมีและความมุ่งมั่นพยายามอย่างแรงกล้าจึงจะสําเร็จ เรียกว่าอริยมรรค หรือมัชฌิมาปฏิปทา หลักพุทธจริยธรรมของเครื่องสักการะเพื่อเป็นพุทธบูชาของล้านนาเครื่องสักการะกับธรรมมีความหมายและมีนัยสําคัญกันอยู่อย่างลึกซึ้งทั้งในวิธีการปฏิบัติซึ่งแทรกอยู่ทุกวิถีชีวิตของพุทธศาสนิกชนโดยทั่วไปไม่ว่าในยุคใดมาตั้งแต่โบราณกาลสืบจนทุกวันนี้

๓. หลักพุทธจริยธรรมของเครื่องสักการะเพื่อเป็นพุทธบูชา พบว่า หลักพุทธจริยธรรมของเครื่องสักการะ เป็นหลักสําหรับการดําเนินชีวิตประจําวันของชาวล้านนา ชาวล้านนาถือว่าเครื่องสักการะเป็นสิ่งสําคัญและเป็นของสูง ที่ใช้ประกอบพิธีกรรมทางพุทธศาสนา จึงทําให้ความหมายและหลักจริยธรรมของเครื่องสักการะแต่ละแห่งมีเหตุและเป็นปัจจัยที่ต้องประดิษฐ์อย่างประณีตบรรจง และการสอดแทรกจริยธรรมคําสอนในเครื่องสักการะ จึงทําให้เกิดผลงานศิลปกรรมเกี่ยวกับเครื่องสักการะของล้านนาเป็นที่รู้จักกันอย่างแพร่หลาย