ศึกษาหลักและวิธีปฏิบัติกรรมฐาน ของสํานักสงฆ์พระธาตุดอยแก้ว ตําบลแม่พริก อําเภอแม่สรวย จังหวัดเชียงราย

บทคัดย่อ

วิทยานิพนธ์นี้ มีวัตถุประสงค์ ๓ ประการ คือ ๑) เพื่อศึกษาหลักและวิธีปฏิบัติกรรมฐานในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท ๒) เพื่อศึกษาหลักและวิธีปฏิบัติกรรมฐานของสํานักสงฆ์พระธาตุดอยแก้ว ตําบลแม่พริก อําเภอแม่สรวย จังหวัดเชียงราย ๓) เพื่อวิเคราะห์หลักและวิธีปฏิบัติกรรมฐาน ของสํานักสงฆ์พระธาตุดอยแก้ว ตําบลแม่พริก อําเภอแม่สรวย จังหวัดเชียงราย

วิธีการวิจัย เป็นวิธีวิจัยเชิงคุณภาพโดย ศึกษาจากเอกสาร สังเกตการณ์ และสัมภาษณ์ กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัยครั้งนี้ จํานวนทั้งสิ้น ๑๖ รูป/คน ได้แก่ กลุ่มที่ ๑ เจ้าสํานักสงฆ์พระธาตุดอยแก้ว ตําบลแม่พริก อําเภอแม่สรวย จังหวัดเชียงราย จํานวน ๑ รูป และ กลุ่มที่ ๒ พระภิกษุสงฆ์ผู้ปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานสํานักสงฆ์พระธาตุดอยแก้ว ๙ รูป และโยคีผู้ปฏิบัติทั้งชายและหญิง ในสํานักสงฆ์พระธาตุดอยแก้ว ตําบลแม่พริก อำเภอแม่สรวย จังหวัดเชียงราย จํานวน ๖ คน

ผลการวิจัย พบว่า กรรมฐานคือวิธีการปฏิบัติเพื่อเตรียมใจให้เหมาะแก่ต่อการพัฒนาหรือยกระดับจิตใจให้สูงขึ้นตามลําดับ จนถึงขั้นพ้นทุกข์ กรรมฐานมี ๒ ประเภท คือ ๑) สมถกรรมฐาน มุ่งปฏิบัติเพื่อให้จิตสงบ และ ๒) วิปัสสนากรรมฐาน การพิจารณาสรรพสิ่งตามความเป็นจริงจนหลุดพ้นจากกิเลส สมถกรรมฐาน มีวิธีปฏิบัติ ๔๐ วิธี เช่น กสิณ ๑๐ อสุภะ ๑๐ อนุสสติ ๑๐ พรหมวิหาร ๔ อรูป ๔ อาหาเรปฏิกูลสัญญา ๑ จตุธาตุววัฏฐาน ๑ วิปัสสนา กรรมฐาน คือ การปฏิบัติตามหลักสติปัฏฐาน ๔ ได้แก่ กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน เวทนานุปัสสนาสติปัฏฐาน จิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน ธัมมานุปัสสนาสติปัฏฐาน

ส่วนหลักการและวิธีการปฏิบัติของสํานักสงฆ์พระธาตุดอยแก้ว ตําบลแม่พริก อําเภอแม่สรวย จังหวัดเชียงราย พบว่า เป็นการปฏิบัติตามหลักสติปัฏฐาน ๔ ตามแนวทางของพระครูสุกิจจานุรักษ์ (ก๋วน อคฺควโย) วัดตะเคียนทอง อําเภอเมือง จังหวัดระยอง โดยขณะปฏิบัติให้หลับตาเดินจงกรมกําหนดอิริยาบถในการเดิน ๖ จังหวะ ดังปฏิบัติในการเดินจงกรมทั่วไป เมื่อวิเคราะห์เปรียบเทียบกับคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา พบว่า มีข้อปฏิบัติที่แตกต่างกันบางประการ เช่น วิธีการเดินที่ต้องหลับตา การบอกขั้นของการบรรลุฌาน และญาณ ขั้นตอนดังกล่าว ซึ่งในพระไตรปิฎกไม่มีขั้นตอนดังกล่าว อย่างไรก็ตามผลจากการปฏิบัติ พบว่า ผู้ปฏิบัติมีพฤติกรรมทางกาย ที่สงบเสงี่ยมเรียบร้อยขึ้น พฤติกรรมทางวาจา มีการสํารวมวาจามากขึ้น และพฤติกรรมทางใจ มีความสุขสงบทางจิตใจมากขึ้น