มหาสติปัฏฐาน ๔ : กรณีศึกษาจากวรรณกรรมปัจจุบัน ประเภทแนวคำสอนครูบาอาจารย์

บทคัดย่อ

บทความวิจัยเพื่อวิเคราะห์เรื่องมหาสติปัฏฐาน ๔ ว่าด้วยด้าน กายานุปัสสนาสติปัฏฐานเวทนานุปัสสนสติปัฏฐาน จิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน ธรรมานุปัสสนาสติปัฏฐาน วรรณกรรมที่ได้ศึกษา คือ วรรณกรรมยุคปัจจุบันที่ได้รับการตีพิมพ์ปีพุทธศักราช อยู่ในช่วง ๒๕๔๙ -๒๕๕๙ โดยเลือกวิเคราะห์ประเภทแนวคำสอนครูบาอาจารย์ จำนวน ๑๐ เล่ม เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพ ผลการศึกษาพบว่า  ด้านกายานุปัสสนาสติปัฏฐาน พบว่า กายเป็นที่ตั้งของความรู้สึก กายเป็นที่ปฏิบัติธรรม เป็นที่ประชุมแห่งความจริง เพ่งกายตามรู้กาย นำลมหายใจเอาสติมาตั้งไว้และทำความรู้ตัว ฝึกอิริยาบถใหญ่ย่อยการเคลื่อนไหวเป็นอุปกรณ์กรรมฐานสร้างความรู้สึกตัวและความตระหนักรู้อย่างมีสติ ด้านเวทนานุปัสสนสติปัฏฐาน พบว่า เน้นอารมณ์ปัจจุบัน ทำความรู้สึกตัว ผัสสะกระทบอายตนะภายในภายนอก มีสติตามรู้เวทนา เวทนาอาศัยรูปเกิด ปรุงแต่งเวทนาที่ไหนกำหนดที่นั้นให้รู้ทุกข์ที่ตั้งไว้ กำหนดอาการนามลักษณะต่างๆ สุข ทุกข์ อุเบกขา ต้องวางเป็นกลางให้มีสัมปชัญญะควบคุม สติกำหนดชัดจะเห็นอารมณ์ชัด ด้านจิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน พบว่า ความบริสุทธิ์แห่งจิต จิตเดิมแท้ไม่ปรุงแต่ง สติกำหนดจิตตามรู้จิต ทึ่ตั้งแห่งการทำงานจิตคือกรรมฐาน  จิตตภาวนาเครื่องมือพัฒนาจิตให้สูงฝึกฝนจิตให้จิตตั้งมั่น จิตมองเห็นด้วยตาใจ ตื่นตระหนักรู้ สร้างดวงจิตด้วยปัญญา ด้านธรรมานุปัสสนาสติปัฏฐาน พบว่า ความเห็นแจ้งทางปัญญา มรรค ๘ อริยสัจ ๔ คือทางดับทุกข์ สัมมาทิฐิเป็นประธานได้ปัญญารู้ตามความเป็นจริง วิปัสสนาญาณ คือ ความเห็นแจ้งในรูปนาม เครื่องกำหนดพิจารณาแจ่มแจ้งรู้เข้าใจในเหตุปัจจัยทั้งปวง เข้าใจสภาวะธรรมตามความเป็นจริง  พิจารณาไตรลักษณ์ อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา