อิทธิบาทธรรม: แนวคิดเชิงพุทธปรัชญาเถรวาทสำหรับการตรวจสอบบัญชีวัด

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเสนออิทธิบาท 4 ในฐานะกรอบแนวคิดเชิงพุทธปรัชญาเถรวาทสำหรับการตรวจสอบบัญชีวัด โดยมุ่งอธิบายความสัมพันธ์ระหว่างหลักธรรมทางพุทธศาสนากับกระบวนการบริหารจัดการด้านการเงินและบัญชีของวัดในสังคมไทย อิทธิบาท 4 ประกอบด้วยฉันทะ วิริยะ จิตตะและวิมังสา ซึ่งเป็นหลักธรรมที่เน้นความสำเร็จแห่งการงาน สามารถนำมาประยุกต์ใช้เป็นเครื่องมือในการกำกับดูแล ตรวจสอบและพัฒนาระบบบัญชีวัดให้มีความโปร่งใส มีประสิทธิภาพและสอดคล้องกับหลักธรรมาภิบาล การศึกษานี้ใช้วิธีการวิเคราะห์เชิงเอกสาร โดยศึกษาข้อมูลจากพระไตรปิฎก อรรถกถา งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนเอกสารด้านการบัญชีและการบริหารองค์กรศาสนาแล้วนำมาสังเคราะห์เป็นกรอบแนวคิดเชิงบูรณาการ ผลการศึกษาพบว่า ฉันทะสามารถใช้เป็นแรงจูงใจให้ผู้ปฏิบัติงานด้านบัญชีมีความรักและศรัทธาในความถูกต้อง วิริยะช่วยเสริมความเพียรในการตรวจสอบข้อมูลอย่างรอบคอบ จิตตะทำให้เกิดความเอาใจใส่และมีสมาธิในการปฏิบัติงาน ส่วนวิมังสาช่วยให้เกิดการพิจารณาไตร่ตรอง วิเคราะห์และตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูลอย่างมีเหตุผล นอกจากนี้ อิทธิบาทยังสามารถพัฒนาเป็นกรอบแนวคิดเชิงระบบในการตรวจสอบบัญชีวัด โดยเชื่อมโยงกับหลักการควบคุมภายในและการบริหารความเสี่ยงเพื่อป้องกันปัญหาการทุจริต ความผิดพลาด และความไม่โปร่งใสที่อาจเกิดขึ้นในองค์กรศาสนา อันจะส่งผลต่อความเชื่อมั่นของชุมชนและความยั่งยืนของวัดในระยะยาว อิทธิบาทมิได้เป็นเพียงหลักธรรมทางจิตใจ หากแต่สามารถประยุกต์ใช้เป็นกรอบแนวคิดเชิงปฏิบัติในการตรวจสอบบัญชีวัดได้อย่างเป็นรูปธรรม ทั้งในมิติของจริยธรรม ประสิทธิภาพ และความโปร่งใส ซึ่งจะช่วยยกระดับการบริหารจัดการวัดให้สอดคล้องกับหลักพุทธธรรมและความคาดหวังของสังคมร่วมสมัยได้อย่างเหมาะสมและยั่งยืน