การมีส่วนร่วมของประชาชนในการบริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น: ศึกษาเชิงวิเคราะห์ในบริบทจังหวัดเชียงใหม่ ช่วง พ.ศ. 2535–2544

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์รูปแบบและระดับการมีส่วนร่วมของประชาชนในมิติการเมืองและมิติการบริหาร 2) อธิบายปัจจัยเชิงโครงสร้างที่เป็นอุปสรรคและส่งเสริมการมีส่วนร่วม และ 3) เสนอแนวทางเชิงนโยบายในการพัฒนากลไกการมีส่วนร่วมที่สอดคล้องกับบริบทเฉพาะของจังหวัดเชียงใหม่ โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ ผ่านการวิจัยเอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึกกับผู้ให้ข้อมูลสำคัญ และการวิเคราะห์พหุกรณีศึกษาในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ ช่วง พ.ศ. 2535–2544

ผลการศึกษาพบว่า

ในช่วงทศวรรษแห่งการเปลี่ยนผ่าน การมีส่วนร่วมของประชาชนเชียงใหม่มีความลักลั่นระหว่างมิติการเมืองและมิติการบริหาร โดยมิติการเมืองมีระดับการมีส่วนร่วมสูงผ่านการใช้สิทธิเลือกตั้ง แต่ในมิติการบริหารจัดการท้องถิ่นยังคงติดหล่มอยู่ในระดับการมีส่วนร่วมเชิงรูปแบบ (Tokenism) ตามแนวคิดของ Arnstein ปัจจัยเชิงโครงสร้างที่เป็นอุปสรรคสำคัญคือ วัฒนธรรมอำนาจนิยมในระบบราชการส่วนภูมิภาคและการขยายตัวของระบบอุปถัมภ์ท้องถิ่นที่เข้ามาครอบงำกระบวนการประชาคม แม้จังหวัดเชียงใหม่จะมีทุนทางสังคม (Social Capital) ที่เข้มแข็ง แต่ทุนดังกล่าวกลับเคลื่อนไหวขนานไปกับอำนาจรัฐโดยขาดการเชื่อมโยงเชิงสถาบันอย่างเป็นระบบ การศึกษาในครั้งนี้จึงเสนอแนะให้มีการปฏิรูปกลไกการประชาคมสู่พื้นที่กลางทางประชาธิปไตย (Deliberative Space) และการสร้างระบบงบประมาณแบบมีส่วนร่วมเพื่อเพิ่มอำนาจการตัดสินใจให้แก่ภาคประชาชนอย่างแท้จริง