รูปแบบการพัฒนาหัตถกรรมเครื่องเงินโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน วัดศรีสุพรรณ อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่

Kham  Thaphonechan; ทิพาภรณ์ เยสุวรรณ์; สหัทยา วิเศษ

ผู้แต่ง

Kham Thaphonechan มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตเชียงใหม่
ทิพาภรณ์ เยสุวรรณ์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตเชียงใหม่
สหัทยา วิเศษ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตพะเยา

คำสำคัญ:

1. การมีส่วนร่วมของชุมชน, 2. หัตถกรรมเครื่องเงิน, 3. วัดศรีสุพรรณ, 4. ช่างฝีมือล้านนา, 5. การพัฒนาอย่างยั่งยืน

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัญหาของหัตถกรรมเครื่องเงินในชุมชนวัดศรีสุพรรณ 2) พัฒนางานหัตถกรรมเครื่องเงินโดยอาศัยกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน และ 3) เสนอรูปแบบการพัฒนาหัตถกรรมเครื่องเงินอย่างยั่งยืนโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพในลักษณะการวิจัยเชิงปฏิบัติการ ข้อมูลได้มาจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 17 คน ผ่านการสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้างและไม่มีโครงสร้าง รวมถึงการสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงพรรณนา

ผลการวิจัยพบว่า

ปัญหาหลักของงานหัตถกรรมเครื่องเงินในชุมชนวัดศรีสุพรรณ ได้แก่ ความนิยมของผู้บริโภคที่ลดลง การปรับตัวที่ไม่ทันต่อพฤติกรรมผู้บริโภครุ่นใหม่ การขาดแคลนช่างฝีมือรุ่นใหม่ ต้นทุนการผลิตที่สูง และช่องทางการตลาดที่จำกัด
กระบวนการพัฒนาหัตถกรรมโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน เช่น การจัดเวทีสนทนากลุ่ม การอบรมเชิงปฏิบัติการ และการถ่ายทอดองค์ความรู้เชิงประวัติศาสตร์และเทคนิค ส่งผลให้เกิดการตระหนักรู้ในคุณค่าภูมิปัญญาท้องถิ่น การสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์ใหม่ การรักษาอัตลักษณ์งานหัตถกรรม และการเสริมสร้างความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจของชุมชนอย่างยั่งยืน

3. รูปแบบการพัฒนาหัตถกรรมเครื่องเงิน 3 รูปแบบ ได้แก่ 1) รูปแบบการอนุรักษ์และสืบสานภูมิปัญญา เพื่อธำรงรักษาช่างเครื่องเงินล้านนา 2) รูปแบบการพัฒนาเชิงสร้างสรรค์ เพื่อปรับประยุกต์ลวดลายและเทคนิคดั้งเดิมให้สอดคล้องกับยุคสมัย และ 3) รูปแบบการส่งเสริมเศรษฐกิจและกลไกชุมชน เพื่อสร้างความมั่นคงทางเศรษฐกิจและการกระจายรายได้อย่างเป็นธรรม กระบวนการทั้งสามนี้บูรณาการมิติทางวัฒนธรรม เศรษฐกิจ และสังคมอย่างสมดุล ภายใต้การมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในชุมชน อันนำไปสู่การธำรงรักษาและพัฒนาหัตถกรรมเครื่องเงินล้านนาอย่างยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

กลุ่มหัตถศิลป์ลานนาวัดศรีสุพรรณ. (2565). เอกสารประกอบการคัดสรรสุดยอดหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ไทย จังหวัดเชียงใหม่. วัดศรีสุพรรณ อำเภอเมืองเชียงใหม่.

เกรียงไกร ดิวงขจร. (2566). การพัฒนางานหัตถกรรมเครื่องปั้นดินเผาจากภูมิปัญญาท้องถิ่นการปั้นหม้อบ้านลำโพง ต.พุดซา อ.เมือง จ.นครราชสีมา เพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้สำหรับครูสอนศิลปะ. วารสารสถาบันวัฒนธรรมและศิลปะ, 25(1), 157–168. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/jica/article/view/263080

จำนงค์ แรกพินิจ. (2563). ภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อการพัฒนาชุมชน. คณะศิลปะศาสตร์ สถาบันการเรียนรู้เพื่อปวงชน (มหาวิทยาลัยชีวิต). https://elib.life.ac.th/wp-content/uploads/2023/06/11-เอกสารประกอบวิชาภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อการพัฒนาชุมชน.pdf

พฤทธิ์พงศ์ ไชยพหล. (2562). การประยุกต์ภูมิปัญญาท้องถิ่นเกี่ยวกับการดำรงชีพในการขับเคลื่อนการพัฒนาสู่ชุมชนเข้มแข็ง: กรณีศึกษาชุมชนคีรีวง อำเภอลานสกา จังหวัดนครศรีธรรมราช [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์]. คลังปัญญา สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์. https://doi.org/10.14457/NIDA.the.2019.207

พิยะดา ขาวแสง. (2565). ภูมิปัญญาท้องถิ่นการจักสานหัตถกรรมจากผักตบชวากับการสร้างรายได้สู่ชุมชน: กรณีศึกษากลุ่มจักสานหัตถกรรมผักตบชวา บ้านสันป่าม่วง หมู่ 4 อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต ไม่ได้ตีพิมพ์]. มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย.

ภัทราพร ทวีเกิด. (2567). โครงการออกแบบศูนย์การเรียนรู้และออกแบบหัตถกรรมเครื่องเงินภาคเหนือ จังหวัดเชียงใหม่ [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลพระนคร]. คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และการออกแบบ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลพระนคร. https://arch.rmutp.ac.th/wp-content/uploads/2024/03/ภัทราพร-ทวีเกิด-66.pdf

มธุรส ชาวไร่ปราณ. (2565). รูปแบบการจัดการทางศิลปหัตถกรรมชุมชนบ้านห้วยต้า จังหวัดอุตรดิตถ์ [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยนเรศวร]. NU Intellectual Repository. http://nuir.lib.nu.ac.th/dspace/handle/123456789/5696

มรุต มากขาว. (2565). การพัฒนาชุดกิจกรรมศิลปะจากกระดาษโดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อเสริมสร้างการเห็นคุณค่าศิลปะพื้นบ้าน สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต,จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย]. Chula Digital Collections. https://digital.car.chula.ac.th/chulaetd/6641.

วิชัย อัยรา, ลักขณา อินทร์บึง, พระมหาไพรฑูรย์ สิริธมฺโม, จรัส ลีกา, สุวิน ทองปั้น, และพระยงค์ยุทธ เทวธมฺโม. (2564). การพัฒนาภูมิปัญญาท้องถิ่นสู่ความเป็นชุมชนนวัตวิถี ของโรงเรียนผู้สูงอายุ ตำบลหนองกุงธนสาร อำเภอภูเวียง จังหวัดขอนแก่น. วารสารบัณฑิตศึกษามหาจุฬาขอนแก่น, 8(4), 174–187. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/jg-mcukk/article/view/251484

สาคร ฉลวยศรี. (2566). การมีส่วนร่วมของชุมชนในการอนุรักษ์ฟื้นฟูภูมิปัญญาการแทงหยวกของชาวบ้านอำเภอเขื่องใน จังหวัดอุบลราชธานี การศึกษาในฐานะมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม. วารสารวิชาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา, 31(3), 17-31. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/husojournal/article/view/266093

องค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงใหม่. (2563). โครงการจ้างที่ปรึกษาตามโครงการ นครเชียงใหม่เครือข่ายเมืองสร้างสรรค์ขององค์การยูเนสโก ด้านหัตถกรรมและศิลปะพื้นบ้าน (Creative City of Crafts & Folk Art) ปีงบประมาณ 2563 รายงานฉบับที่ 3 รายงานฉบับสมบูรณ์ (Final Report). Creative City of Crafts & Folk Art. สำนักการศึกษาศาสนาและวัฒนธรรม องค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงใหม่.