บทบาทการเชื่อมโยงภูมิภาคของพระสิริมังคลาจารย์

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยเรื่องนี้ มีวัตถุประสงค์ ๓ ข้อ คือ ๑) เพื่อศึกษาแนวคิดและวิถีอัตลักษณ์ของพระสิริมังคลาจารย์ ๒) เพื่อศึกษาบทบาทการเชื่อมโยงเส้นทางวัฒนธรรมของพระสิริมังคลาจารย์ และ ๓) เพื่อวิเคราะห์อิทธิพลความสัมพันธ์และผลงานที่มีต่อการศึกษา การเผยแผ่ การสร้างเครือข่ายและวัฒนธรรมทางพระพุทธศาสนาของพระสิริมังคลาจารย์ งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพโดยใช้การศึกษาทั้งเอกสารและการสัมภาษณ์เชิงลึก จากผู้ให้ข้อมูลหลัก จํานวน ๑๐ คน ที่เป็นพระภิกษุ จากจังหวัดแพร่ น่าน และ เชียงใหม่ ผลการวิจัยพบว่า

พระสิริมังคลาจารย์ มีนามเดิมว่า ศรีปิงเมือง กําเนิดในจังหวัดเชียงใหม่ โดยบรรพชาเป็นสามเณรเมื่ออายุ ๑๓ ปี ภายหลังจากที่บรรพชาเป็นสามเณรแล้ว ได้เดินทางไปศึกษาภาษาบาลีในสํานักของพระพุทธวีระ หลังสําเร็จการศึกษาจากที่ศึกษาจากสํานักของพระพุทธวีระแล้ว ได้เดินทางกลับมายังเชียงใหม่ และได้รับการแต่งตั้งให้ดํารงตําแหน่งเจ้าอาวาสวัดเจ็ดยอดและวัดสวนดอก ขณะนั้นท่านได้รจนาคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา ๔ คัมภีร์ คือ เวสสันตรทีปนี จักกวาฬทีปนี สังขยาปกสกฎีกา และมังคลัตถทีปนี โดยมีแนวคิดที่สําคัญในการรจนาคัมภีร์ คือ ความปรารถนาที่จะบรรลุธรรมของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ประกอบกับได้รับแนวคิดจากนักปราชญ์ทางพระพุทธศาสนาร่วมยุค และแนวคิดในสืบทอดพระพุทธศาสนา โดยมีวิถีอัตลักษณ์ที่โดดเด่นของท่าน คือ อัตลักษณ์ด่านการแต่งวรรณกรรม ด้านความสันโดษ และด้านการใฝ่รู้ใฝ่เรียน พระสิริมังคลาจารย์ได้มรณภาพ ในระหว่าง พ.ศ. ๒๐๖๘ – ๒๐๗๘

ผลงานวรรณกรรมของพระสิริมังคลาจารย์ถือว่ามีบทบาทสําคัญในการสืบทอดอายุพระพุทธศาสนา โดยเฉพาะอย่างยิ่งในด้านการศึกษา ไม่ว่าจะเป็นคัมภีร์เวสสันตรทีปนี จักกวาฬทีปนี สังขยาปกสกฎีกา และมังคลัตถทีปนี ซึ่งผลงานเหล่านี้เป็นเสมือนตัวกลางการเชื่อมโยงเส้นทางวัฒนธรรมการศึกษาและการเผยแผ่พระพุทธศาสนาให้ขจรไกล ดังจะเห็นได้จากผลงานของท่านที่มีการสืบทอดอย่างไม่ขาดสายถึงแม้เวลาจะล่วงเลยมาเป็นเวลาห้าร้อยกว่าปี แต่ก็ยังมีการปริวรรตจากภาษาบาลีเป็นภาษาล้านนา และปริวรรตเป็นภาษาไทยกลาง ซึ่งแสดงให้เห็นถึงการเชื่อมโยงวัฒนธรรมการศึกษาและการเผยแผ่ผลงานของพระสิริมังคลาจารย์

วรรณกรรมที่พระสิริมังคลาจารย์ได้รจนาขึ้น ถือเป็นวรรณกรรมที่มีอิทธิพลความสัมพันธ์ที่มีต่อการศึกษา การเผยแผ่ การสร้างเครือข่ายและวัฒนธรรมทางพระพุทธศาสนาเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งอิทธิพลความสัมพันธ์ที่มีต่อการศึกษา ปัจจุบันผลงานของท่าน คือ มังคลัตถทีปนี ได่นํามาสร้างเป็นหลักสูตรในการศึกษาแผนกธรรม บาลี ในระดับเปรียญธรรม ๔,๕,๗ ประโยค และผลงานทั้งหมดก็ถูกนําไปแปลเป็นภาษาต่าง ๆ จนทําให้เป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวาง นอกจากนี้อิทธิพลความสัมพันธ์ที่มีต่อการสร้างเครือข่ายวัฒนธรรมทางพระพุทธศาสนา ในปัจจุบันวรรณกรรม เรื่อง เวสสันตรทีปนี ถือเป็นวรรณกรรมที่เป็นรากฐานของวัฒนธรรมของชาวล้านนา ที่มีความเชื่อว่า หากได้ฟังเทศน์มหาชาติครบ ๑๓ กัณฑ์ จะไปเกิดในยุคพระศรีอาริยเมตไตรยในอนาคต นอกจากนี้ ในมังคลัตถทีปนี ได้เสนอแนวทางในการดํารงตนเป็นคนดีตามแนวพระพุทธศาสนา ซึ่งหากทุกคนดํารงตนอยู่ในมงคล ๓๘ ก็จะอยู่ร่วมกันอย่างสงบสุข เพราะฉะนั้นผลงานวรรณกรรมทั้งหมดของพระสิริมังคลาจารย์นี้ นอกเหนือจากเป๋นการสืบทอดและเผยแผ่พระศาสนาแล้วนั้น ยังเป็นเหมือนแนวทางในการดําเนินชีวิตเพื่อให้ถึงเป้าหมายที่แท้จริงคือความสงบสุขทั้งกายและใจนั่นเอง