พุทธปรัชญากับญาณวิทยา : เขียนโดย สมภาร พรมทา

บทคัดย่อ

ศาสตราจารย์ ดร. สมภาร พรมทา จบเปรียญธรรม ๘ ประโยค และปริญญาตรีจากคณะครุศาสตร์ มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย พ.ศ. ๒๕๒๔ และปริญญาเอกทางด้านปรัชญา จากคณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย พ.ศ. ๒๕๓๔ เคยทํางานเป็นอาจารย์ประจําที่ภาควิชาปรัชญา คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จนเกษียณอายุราชการ เมื่อปี ๒๕๕๙ มาทํางานที่มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เต็มเวลา ในฐานะผู้อํานวยการศูนย์ศึกษาพุทธปรัชญา และบรรยาย (เป็นหลัก) ในหลักสูตรปริญญาโทและเอกทางด้านปรัชญา ของบัณฑิตวิทยาลัย มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย งานทางวิชาการ ศาสตราจารย์ ดร. สมภาร พรมทา เขียนงานวิจัย ตํารา หนังสือ และบทความทางด้านพุทธปรัชญาและปรัชญาตะวันตกจํานวนหนึ่ง ในปี พ.ศ. ๒๕๖๑ เขียนหนังสือเรื่อง พุทธปรัชญากับญาณวิทยา พิมพ์ที่โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร ปีที่พิมพ์ ๒๕๖๐ จํานวน ๑๔๔ หน้า

ผู้เขียนมีวัตถุประสงค์เพื่อให้ความรู้พื้นฐานแก่ผู่อ่านวาา พระพุทธศาสนามีทัศนะหลัก ๆ ในทางปรัชญาสาขานั้น ๆ ว่าอย่างไร มีนักคิดคนสําคัญได้ให้ทัศนะเกี่ยวกับเรื่องหลัก ๆ เหล่านั้นว่าอย่างไร นอกจากนี้ยังได้เสนอว่า เรื่องเหล่านี้พุทธปรัชญามีความเห็นว่าอย่างไร จบด้วยการอภิปรายเสนอโดยทัศนะของผู้แต่งว่าทัศนะของพุทธปรัชญามีคุณค่าต่อวงการปรัชญาอย่างไร และต่อมนุษยชาติในแง่การนําไปใช้ประโยชน์ในชีวิตจริงได้อย่างไร โดยพิจารณาปรัชญาที่ชื่อว่า “ญาณวิทยา” ได้แบ่งเนื้อหาในเล่มไว้ ๗ บท โดยเริ่มจาก บทที่ ๑ ความเชื่อ ความรู้ ความจริง บทที่ ๒ อาณาเขตของความรู้ บทที่ ๓ แนวคิดทางด้านญาณวิทยาของพุทธศาสนา บทที่ ๔ ปัญหาของประสบการณ์นิยม บทที่ ๕ ปัญหาของวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ บทที่ ๖ บทบาทของประสาทสัมผัสในทัศนะของพุทธศาสนา และบทที่ ๗ ความรู้กับจริยธรรม ถือว่าเป็นผลงานเกี่ยวกับพระพุทธศาสนาและปรัชญาที่น่าสนใจอีกเรื่องหนึ่งที่มีเนื้อหาสาระ และแง่มุมต่าง ๆ ที่ปรากฏในปรัชญาและสาขาหนึ่งของปรัชญาที่หลาย ๆ ท่าน ไม่เคยอ่านหรือไม่เคยคิดว่าแนวคิดทางด้านญาณวิทยาของพุทธศาสนามีองค์ความรู้ที่มันครอบองค์ความรู้ที่มีอยู่ญาณวิทยาทั่วไปอย่างไร สะท้อนให้เห็นความเพียรพยายามของผู้เขียนที่จะร้อยเรียงเนื้อหาต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องและสัมพันธ์กับเนื้อหาเข้ามาประกอบให้เห็น และอธิบายเพิ่มเติมให้เข้าใจ ผู้วิจารณ์จึงเห็นว่า หนังสือพุทธปรัชญากับญาณวิทยา เป็นหนังสือที่น่าสนใจ น่าศึกษา อีกทั้งน่าวิจารณ์ ในประเด็นที่ผู้เขียนได้เสนอ ตลอดถึงสาระสําคัญบางประเด็นที่น่าสนใจ โดยถอดออกมาจากหนังสือของผู้เขียนให้เห็นแต่ละบท ดังนั้นในการวิจารณ์หนังสือเล่มนี้ ผู้วิจารณ์จะเลือกเฉพาะบางประเด็นที่น่าสนใจเท่านั้นเพราะว่าผู้เขียนได้เขียนเนื้อหาที่เป็นพุทธปรัชญากับญาณวิทยา พร้อมกับยกแนวคิดนักปรัชญาสําคัญทางตะวันตกมาสนับสนุนแนวคิด จึงขอเลือกบางประเด็นนํามาเสนอและวิจารณ์ จากที่ได้ศึกษาหนังสือเล่มนี้ จะเห็นว่า ศาสตราจารย์ ดร. สมภาร พรมทา ได้เสนอให้เห็นถึงแนวคิดทางด้านญาณวิทยาของพุทธศาสนาว่ามีใจความอย่างไร ความรู้ที่ได้จากการศึกษาและตีความพระไตรปิฎกเป็นอย่างไร นอกจากนั้นท่านได้อภิปรายว่าทัศนะทางญาณวิทยาของพระพุทธศาสนาได้ให้หลักคิดที่มีคุณค่าแก่วงการปรัชญาอย่างไร ท่านผู้เขียนได้ดําเนินเรื่องโดยเริ่มจากความเชื่อ ความรู้ ความจริง เป็นอย่างไร ต่อมาเสนอเรื่องแนวคิดทางด้านญาณวิทยาของพุทธศาสนา ให้เห็นว่าญาณวิทยา หรือความรู้ตามทัศนะของพระพุทธศาสนาเป็นอย่างไร เชื่อได้หรือไม่ จริงหรือไม่จริง เพราะว่ามีนักวิชาการทางด้านพระพุทธศาสนาบางท่านเสนอว่า ทัศนะทางญาณวิทยาของพระพุทธเจ้าเป็นแบบประสบการณ์นิยม (empiricism) ปัญหาของประสบการณ์นิยมและปัญหาของวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ ตลอดจนบทบาทของประสาทสัมผัสในทัศนะของพุทธศาสนา สุดท้ายเสนอความรู้กับจริยธรรมตามลําดับ