การบริหารสถานศึกษาเชิงพุทธสู่การพัฒนาการศึกษาอย่างยั่งยืน

บทคัดย่อ

การบริหารสถานศึกษาเป็นสิ่งสำคัญในการพัฒนาคุณภาพของเยาวชนไทย การบริหารสถานศึกษานั้น มีปัจจัยสำคัญที่ใช้ในการบริหารจัดการ ได้แก่ ๔M ประกอบด้วย คน งบประมาณ วัสดุ อุปกรณ์หรือสิ่งของ และการจัดการ นอกจากนี้ยังมีปัจจัยที่เป็นตัวชี้วัดความส าเร็จของสถานศึกษาได้ดี คือ ๗S ประกอบด้วย ๑) โครงสร้างองค์กร ๒) กลยุทธ์ขององค์กร ๓) ระบบการดำเนินงาน ๔) ลักษณะแบบแผนการบริหารงาน ๕) บุคลากรในองค์กร ๖) ความรู้ความสามารถขององค์กร และ ๗) ค่านิยมร่วมกัน จากปัจจัยที่เป็นส่วนสำคัญในการขับเคลื่อนการบริหารสถานศึกษา ผู้บริหารจะต้องเป็นผู้ที่มีลักษณะ ๓ ประการ คือ จักขุมา วิธูโร นิสสยสัมปันโน เพื่อน าไปสู่กระบวนการบริหารเชิงพุทธ โดยใช้หลัก POSDCORB ประกอบด้วย ๑) การวางแผน โดยอาศัยหลักโยนิโสมนสิการในการคิดวางแผน วางเค้าโครงกิจกรรมซึ่งเป็นการเตรียมการก่อนลงมือปฏิบัติเพื่อให้การด าเนินการ ๒) การกำหนดโครงสร้าง โดยอาศัยหลักหลักสัปปุริสธรรม ๗ ในการพิจารณาเหตุและผลในการกำหนดโครงสร้างขององค์การ พิจารณาความรู้ ความสามารถให้เหมาะสมกับงาน และเวลา ๓) การจัดการเกี่ยวกับตัวบุคคลโดยใช้หลักสังยุตตนิกาย สคาถวรรค มีความฉลาดในการบำรุง ส่งเสริมคนดี มีความสามารถในการปฏิบัติงานอย่างมีประสิทธิภาพและสอดคล้องกับการจัดแบ่งหน่วยงาน ที่กำหนดไว้ และใช้หลักอคติ ๔ ในการพิจาณาการเลื่อนขั้น เลื่อนตำแหน่ง เงินเดือน การโยกย้าย ตลอดจนใช้วาจาไพเราะ สุภาพนุ่มนวล สร้างความสามัคคีและพัฒนาบุคคลในสถานศึกษา ๔) การอำนวยการ โดยอาศัยหลักธรรมาธิปไตย เป็นการดำเนินการโดยยึดหลักการ ความจริง ความถูกต้อง ความดีงาม เหตุผลเป็นใหญ่ และการตัดสินใจใจการวินิจฉัยสั่งการ การออกคำสั่ง มอบหมายภารกิจการงานไปให้ผู้ใต้บังคับบัญชา ๕) การประสานงาน โดยใช้หลัก ๔ ส และกัลยาณมิตรธรรม ๗ ในการประสานกิจกรรมต่าง ๆ ที่ได้มีการแบ่งแยกออกไปเป็นส่วนงานย่อย ๆ เพื่อให้ทุกภาคส่วนสามารถทำงานประสานสอดคล้องกัน และมุ่งไปสู่เป้าหมายเดียวกันเพื่อให้การดำเนินงานเป็นไปด้วยความเรียบร้อยและราบ รื่น ๖) การรายงาน โดยใช้หลักอริยสัจ ๔ ในการพิจารณาการจัดกิจกรรมในสถานศึกษาตามหลักการและเหตุผล และผลลัพธ์ที่เกิดจากกิจกรรมนั้นรายงานผลการปฏิบัติงานต่อผู้บังคับบัญชาและการรายงานถือเป็นมาตรการในการตรวจสอบและควบคุมงาน และ ๗) การบริหารงบประมาณ โดยใช้หลักหลักธรรมาภิบาล ปฏิบัติตามกฎระเบียบข้อบังคับในการใช้งบประมาณอย่างถูกต้อง โปร่งใส คุ้มค่า และบุคลากรมีส่วนร่วมในการพิจารณาใช้งบประมาณของสถานศึกษา ตลอดจนสามารถตรวจสอบควบคุมด้านการเงิน การบัญชีของสถานศึกษาจากกระบวนการในการบริหารต้องเกิดจากการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนและยังต้องการควบคุมตรวจสอบการดำเนินงานทุกด้าน โดยใช้ด้วยกระบวนการ PDCA เพื่อการพัฒนาการจัดการศึกษาอย่างยั่งยืน