การศึกษาวิเคราะห์คุณค่าประเพณีการตานขันข้าวในล้านนา

บทคัดย่อ

การศึกษาวิเคราะห์คุณค่าประเพณีการตานขันข้าวในล้านนาผู้วิจัยมีจุดประสงค์ คือ  ๑) เพื่อศึกษาแนวคิด พัฒนาการของประเพณีการตานขันข้าวในล้านนา ๒) เพื่อศึกษาวิธีการ ส่งเสริมและอนุรักษ์ประเพณีการตานขันข้าวใน ล้านนา และ ๓) เพื่อศึกษาวิเคราะห์คุณค่าของประเพณีการตานขันข้าวในล้านนา การวิจัยครั้งนี้ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยศึกษาจากหนังสือ เอกสาร และการสัมภาษณ์เชิง ลึก ระเบียบวิธีวิจัยที่ใช้ในการศึกษานี้ คือ การวิเคราะห์ และอธิบายผลการวิจัย

จากการศึกษาพัฒนาการของประเพณีการตานขันข้าวในล้านนา พบว่า การตานขันข้าวเป็นประเพณีหนึ่งที่สืบทอดกันมาเป็นเวลานานของประชาชนในภาคเหนือส่วนใหญ่นิยมทำกันในวันพระหรือวันสำคัญทางศาสนา เช่น วันเข้าพรรษา วันออกพรรษา วันสงกรานต์ วันคล้ายวันเกิด ซึ่งในวันดังกล่าวชาวบ้านจะนำภัตตาหาร ไปถวายพระที่วัดเพื่ออุทิศส่วนกุศลไปให้พ่อ แม่ ญาติ พี่น้องที่ล่วงลับไปแล้วและเจ้ากรรมนายเวรเป็นการอนุรักษ์ และสืบทอดวัฒนธรรมการทำบุญ และยังเป็นการสืบทอดในเรื่องความกตัญญูต่อบรรพบุรุษโดยไม่ต้องใช้วิธีอบรมสั่งสอน แต่เป็นวิธีที่ผู้ใหญ่ได้ปฏิบัติตนให้ลูกหลานได้เห็นเป็นตัวอย่าง ในด้านการส่งเสริมและอนุรักษ์ประเพณีการตานขันข้าวในล้านนา พบว่ามีความสำคัญอย่างยิ่งต่อพระพุทธศาสนาต่อตนเองและมีความสำคัญต่อผู้อื่นซึ่งการให้ทานนับว่าเป็นรากฐานแห่งพระพุทธศาสนาอย่างแท้จริงเพื่อกำจัดกิเลส คือ ความโลภและความตระหนี่ในจิตสันดานและช่วยเหลือผู้อื่นสามารถผูกไมตรี ความสามัคคีของกันและกันได้ ควรช่วยกันส่งเสริมประเพณีนี้ให้เป็นเอกลักษณ์ของชาวล้านนาอีกทั้งช่วยกัน เผยแพร่หลักธรรมคำสอนของพระพุทธศาสนาให้เป็นที่ประจักษ์แก่ชนทั่วไป

ด้านคุณค่าของประเพณีการตานขันข้าวในล้านนา พบว่าเป็นประเพณีที่ปฏิบัติสืบๆกันมา ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงอิทธิพลของพุทธศาสนาที่มีต่อสังคมไทย และชี้ให้เห็นว่าชาวไทยให้ความสำคัญใน การบำรุงพุทธศาสนาด้วย ประเพณีการตานขันข้าว ยังเป็นเอกลักษณ์มีคุณค่า อีกด้านหนึ่งของล้านนาการให้ทานจึงเป็นพฤติกรรมที่ดีงาม ไม่เบียดเบียน กัน เป็นการฝึกคนให้รู้จักคำว่าให้ซึ่งกันและกันเป็นวิธีการนำคนเข้าสู่ชุมชนและเข้าสู่วิถีชีวิตของสังคมนั้น เขาเริ่มเรียนรู้ว่าระเบียบแบบแผน วัฒนธรรม ประเพณีของชุมชนหรือสังคม ประเพณีการตานขันข้าวในล้านนาจึงจำเป็นต่อการดำรงอยู่ของ คนในชุมชนล้านนา ที่จะช่วยให้สังคมมีความเจริญ ทางด้านจิตใจ สร้างความศรัทธาให้เกิดขึ้นใน ประเพณีของล้านนา ที่แสดงออกถึงความกตัญญูกตเวทีต่อผู้ที่มีอุปการคุณ ผู้เป็นบุพการีของตน