ศึกษาคติธรรมในประเพณีการสรงน้ำพระธาตุของจังหวัดพะเยา

บทคัดย่อ

งานวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ ๓ ประการ คือ ๑) เพื่อศึกษาเป็นมาของการบูชาพระธาตุและคติธรรมในการบูชาพระธาตุของพระพุทธศาสนา ๒) เพื่อศึกษาคติธรรมในการสรงน้ำพระธาตุของจังหวัดพะเยา ๓) เพื่อศึกษาคุณค่าและอิทธิพลของประเพณีการสรงน้ำพระธาตุที่มีต่อ สังคม เศรษฐกิจ การเมือง การศึกษาครั้งนี้ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพโดยศึกษาค้นคว้าจากเอกสารตำรางานวิจัยพระไตรปิฎกที่เกี่ยวข้อง และสัมภาษณ์ปราชญ์ชาวบ้าน จำนวน ๓๒ รูป/คน ในพื้นที่ วัดพระธาตุจอมทอง อำเภอเมือง วัดพระธาตุสบแวนอำเภอเชียงคำ พระธาตุชิงแกง อำเภอจุน พระธาตุดอยหยวก อำเภอปง จังหวัดพะเยา

ผลการศึกษาพบว่า

๑) การบูชาพระธาตุในพระพุทธศาสนานั้น มีมาตั้งแต่สมัยพุทธกาล โดยมีองค์สัมมาสัมพุทธเจ้าทรงเป็นผู้ริเริ่ม ทำให้เป็นประเพณีความเชื่อ สืบทอดต่อกันมา เมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จ ปรินิพาน จึงมีการแบ่งพระบรมธาตุของพระองค์ เพื่อไปบูชาในสถานที่ต่างๆ ซึ่งทำให้เกิดความเชื่อว่า การบูชาพระพุทธเจ้า ถือว่ามีอานิสงส์มาก ทำให้เกิดรูปแบบของการบชาพระบรมสารีริกธาตุเกิดขึ้น เช่น มีการสรงน้ำองค์พระเจดีย์ธาตุ การห่มพระองค์เจดีย์ธาตุ การถวายปัจจัยไทยธรรม การปฏิบัติธรรมเพื่อเป็นพุทธบูชา

๒) การศึกษาคติธรรมในการสรงน้ำพระธาตุของจังหวัดพะเยา พบว่า คติธรรมที่ปรากฏอยู่ในประเพณีการสรงน้ำพระธาตุ คือ (๑) ความศรัทธา เป็นความเชื่อที่ประกอบด้วยเหตุผล (๒) ความสามัคคี การปรองดองกันของคนในแต่ละชุมชน นำไปสู่การสร้างความสำเร็จและอยู่ร่วมกันอย่างสงบสุข (๓) ความกตัญญู ได้ระลึกนึกถึงผู้มีพระคุณล่วงลับไปแล้ว เช่น บิดา มารดา ญาติ ทั้งหลาย (๔) การบริจาคทาน ส่งเสริมให้รู้จักการเสียสระ และลดความตระหนี่ซึ่งส่งผลให้ชุมชนอยู่กันอย่างเกื้อกูล

๓) ด้านคุณค่าและอิทธิพลของประเพณีการสรงน้ำ พระธาตุที่มีต่อ สังคม เศรษฐกิจ  การเมือง พบว่า คุณค่าของประเพณีการสรงน้ำพระธาตุที่ปรากฏ คือคุณค่าด้านวัฒนธรรมซึ่งเป็นการสืบทอดภูมิปัญญาของบรรพชนให้คงอยู่ ควรค่าแก่การอนุรักษ์ ด้านการศึกษาเหง้าของตนเองโดยผ่านกระบวนการทางวัฒนธรรมประเพณีการ สรงน้ำ พระธาตุ จึงเกิดผลที่มีคุณค่าด้านทางจิตใจ สำหรับอิทธิพลของประเพณีนี้ในด้านสังคมพบว่า ประเพณีนี้ ได้ส่งเสริมให้สังคมเป็นสังคมแห่งการแบ่งปัน เป็นศูนย์รวมทางด้านจิตใจ เป็นสังคมที่เป็นแบบแผนที่ดีศูนย์รวมทางด้านจิตใจ เป็นสังคมที่เป็นแบบแผนที่ดีงาม ทำให้เกิดความสุขที่เชื่อมโยงระหว่าบุคคล ด้านเศรษฐกิจ ช่วยส่งเสริมให้ประชาชนในชุมชนมีรายได้ และกระตุ้นให้ประชาชนในพื้นที่เกิดการซื้อขายและเปลี่ยนสินค้า ด้านการเมือง ทำให้นักการเมืองตระหนักถึงความสำคัญ ช่วยสนับสนุนงบประมาณ และบริการด้านต่างๆ ในงานประเพณีการสรงน้ำพระธาตุ