ศึกษาวิเคราะห์ประวัติและการสืบทอดวัฒนธรรมทางภาษาไทลื้อสู่เยาวชนในชุมชนบ้านถิ่น ตำบลบ้านถิ่น อำเภอเมืองแพร่ จังหวัดแพร่

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ ได้แก่ 1) เพื่อศึกษาประวัติความเป็นมาภาษาไทลื้อของชุมชนบ้านถิ่น อำเภอเมืองแพร่ จังหวัดแพร่ 2) เพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านภาษาไทลื้อสู่เยาวชนของชุมชนบ้านถิ่น อำเภอเมืองแพร่ จังหวัดแพร่ 3) เพื่อเสนอแนวทางการอนุรักษ์ภาษาไทลื้อของชุมชนบ้านถิ่น อำเภอเมืองแพร่ จังหวัดแพร่ เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action research) โดยการลงพื้นที่สัมภาษณ์เชิงลึก และจัดกิจกรรมการถ่ายทอดเชิงปฏิบัติการ

ผลการวิจัยพบว่า

1) ภาษาไทลื้อในบ้านถิ่นเป็นรากฐานสำคัญของอัตลักษณ์ชาติพันธุ์ ชาวไทลื้อที่มีถิ่นกำเนิดจากยูนนานก่อนอพยพสู่ล้านนา ภาษามีเอกลักษณ์ทั้งด้านเสียง คำศัพท์ และอักษร ที่ได้รับอิทธิพลจากอักษรธรรมล้านนา ชุมชนยังคงรักษาประเพณี ความเชื่อผีบรรพบุรุษ และการตั้งชื่อท้องถิ่นไว้ ความพยายามฟื้นฟูตั้งแต่ทศวรรษที่ 39 รวมถึงบทบาทของสมาคมไทลื้อช่วยคงภาษาให้มั่นคง ภาษาไทลื้อจึงเป็นทั้งเครื่องมือสื่อสาร ความทรงจำ และอัตลักษณ์ที่ควรอนุรักษ์สู่คนรุ่นใหม่

2) การถ่ายทอดภาษาไทลื้อแก่เยาวชนเน้นพื้นที่เรียนรู้ที่สอดคล้องกับชีวิตประจำวัน เริ่มด้วยการสร้างจิตสำนึกให้เห็นคุณค่า ผ่านเรื่องเล่า เพลง และประเพณี เสริมด้วยการฝึกปฏิบัติจริง เช่น งานบุญ ฟ้อนรำ และการเขียนอักษรไทลื้อ ผู้เฒ่าและครูภูมิปัญญามีบทบาทสำคัญในการสืบทอดภาษาและค่านิยมชุมชนผสมผสานสื่อดิจิทัลเพื่อให้การเรียนรู้เข้าถึงง่าย และสร้างความภูมิใจในอัตลักษณ์ท้องถิ่น

3) แนวทางอนุรักษ์ภาษาไทลื้อประกอบด้วยการส่งเสริมการเรียนรู้ผ่านกิจกรรมวัฒนธรรมและสื่อดิจิทัล การบูรณาการภาษาเข้ากับงานบุญ พิธีกรรม และโครงการโรงเรียน ชุมชนผลิตสื่อใหม่ เช่น วิดีโอ เกมภาษา และแอปพลิเคชันร่วมกับเยาวชน ผู้เฒ่าและครูภูมิปัญญาเป็นแกนกลางในการถ่ายทอดผ่านเรื่องเล่าและการปฏิบัติจริง มีการสร้างเครือข่ายระหว่างชุมชน บันทึกภาษา และจัดทำคลังข้อมูลดิจิทัลเพื่อรักษาภาษาให้มั่นคง