อคติและความกลัวในการมีปฏิสัมพันธ์ทางสังคม: การวิเคราะห์เชิงบูรณาการผ่านกรอบจิตวิทยาและบริบทวัฒนธรรมไทย
คำสำคัญ:
อคติทางสังคม, ความกลัวทางสังคม, วัฒนธรรมไทย, ความวิตกกังวลทางสังคมบทคัดย่อ
ความกลัวและอคติในการมีปฏิสัมพันธ์ทางสังคมเป็นปรากฏการณ์สำคัญที่ส่งผลกระทบอย่างลึกซึ้งต่อคุณภาพชีวิต ความสัมพันธ์ระหว่างบุคคล และความสามารถในการปรับตัวของบุคคลในสังคมร่วมสมัย ปรากฏการณ์ดังกล่าวมิได้เป็นเพียงอารมณ์ชั่วคราวที่เกิดขึ้นแล้วดับไป หากแต่เป็นแบบแผนของความคิด อารมณ์ และพฤติกรรมที่ดำรงอยู่อย่างต่อเนื่องและหล่อหลอมการตีความสิ่งเร้าทางสังคมให้เป็นภัยคุกคาม แม้ในสถานการณ์ที่เป็นกลางหรือไม่รุนแรง บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์กลไกทางจิตวิทยา ที่อยู่เบื้องหลังอคติและความกลัวในการมีปฏิสัมพันธ์ทางสังคม ผ่านกรอบทฤษฎีเชิงบูรณาการ 3
มิติ ได้แก่ มิติทางการรู้คิด (cognitive) โดยอาศัยทฤษฎีความเชื่อหลักของ Beck (1976) และแบบจำลองความวิตกกังวล ทางสังคมของ Clark and Wells (1995) มิติทางประสาทชีววิทยา (neurobiological) โดยอาศัยงานของ LeDoux (2003) เกี่ยวกับระบบการตอบสนองต่อภัยคุกคามของอะมิกดาลา และมิติทางวัฒนธรรม (cultural) โดยอาศัยแนวคิด อัตลักษณ์แบบพึ่งพากลุ่มของ Markus and Kitayama (1991) การวิเคราะห์ชี้ให้เห็นว่าอคติทางความคิด เช่น การตีความเชิงลบ การอ่านใจผู้อื่น และการคาดการณ์หายนะ ทำงานร่วมกับกลไกประสาทที่ตอบสนองต่อภัยคุกคาม ทางสังคมอย่างรวดเร็ว และได้รับการเสริมแรงผ่านพฤติกรรมหลีกเลี่ยงตามกลไกการเรียนรู้สองปัจจัยของ Mowrer (1960) ในบริบทสังคมไทย ค่านิยมเรื่องความเกรงใจ การรักษาหน้า และความกลมเกลียวของกลุ่มเป็นปัจจัยเสริม ที่ทำให้บุคคลไวต่อการประเมินจากผู้อื่นเป็นพิเศษ บทความนี้เสนอให้พัฒนามาตรการทางสังคมและวัฒนธรรม เพื่อบรรเทาอคติทางความคิดและความกลัวทางสังคม อันจะนำไปสู่การส่งเสริมสุขภาวะทางจิตในสังคมไทย
เอกสารอ้างอิง
ดวงเดือน พันธุมนาวิน. (2544). การพัฒนาจิตลักษณะและพฤติกรรมของคนไทย. สถาบันบัณฑิตพัฒน บริหารศาสตร์.
ประเวศ วะสี. (2548). สังคมไทยกับการพัฒนา. หมอชาวบ้าน.
สุพัตรา สุภาพ. (2536). สังคมและวัฒนธรรมไทย. ไทยวัฒนาพานิช.
Beck, A. T. (1976). Cognitive therapy and the emotional disorders. International Universities Press.
Clark, D. M., & Wells, A. (1995). A cognitive model of social phobia. In R. G. Heimberg, M. R. Liebowitz, D. A. Hope, & F. R. Schneier (Eds.), Social phobia: Diagnosis, assessment, and treatment (pp. 69-93). Guilford Press.
Gilovich, T., Medvec, V. H., & Savitsky, K. (2000). The spotlight effect in social judgment: An egocentric bias in estimates of the salience of one's own actions and appearance. Journal of Personality and Social Psychology, 78(2), 211-222. https://doi.org/10.1037/0022-3514.78.2.211
Heinrichs, N., Rapee, R. M., Alden, L. A., Bögels, S., Hofmann, S. G., Oh, K. J., & Sakano, Y. (2006). Cultural differences in perceived social norms and social anxiety. Behaviour Research and Therapy, 44(8), 1187-1197. https://doi.org/10.1016/j.brat.2005.09.006
Hofmann, S. G., Asnaani, A., & Hinton, D. E. (2010). Cultural aspects in social anxiety and social anxiety disorder. Depression and Anxiety, 27(12), 1117-1127. https://doi.org/10.1002/da.20759
Komin, S. (1991). Psychology of the Thai people: Values and behavioral patterns. Research Center, National Institute of Development Administration.
Leary, M. R., & Baumeister, R. F. (2000). The nature and function of self-esteem: Sociometer theory. In M. P. Zanna (Ed.), Advances in experimental social psychology (Vol. 32, pp. 1-62). Academic Press.
LeDoux, J. E. (2003). The emotional brain: The mysterious underpinnings of emotional life. Simon & Schuster.
Markus, H. R., & Kitayama, S. (1991). Culture and the self: Implications for cognition, emotion, and motivation. Psychological Review, 98(2), 224-253. https://doi.org/10.1037/0033-295X.98.2.224
Mowrer, O. H. (1960). Learning theory and behavior. Wiley.
Rapee, R. M., & Heimberg, R. G. (1997). A cognitive-behavioral model of anxiety in social phobia. Behaviour Research and Therapy, 35(8), 741-756. https://doi.org/10.1016/S0005-7967(97)00022-3
Stein, M. B., & Stein, D. J. (2008). Social anxiety disorder. The Lancet, 371(9618), 1115-1125. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(08)60488-2
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารการพัฒนาสังคมและพลเมืองสมัยใหม่
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความนี้ได้รับการเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) ซึ่งอนุญาตให้ผู้อื่นสามารถแชร์บทความได้โดยให้เครดิตผู้เขียนและห้ามนำไปใช้เพื่อการค้าหรือดัดแปลง หากต้องการใช้งานซ้ำในลักษณะอื่น ๆ หรือการเผยแพร่ซ้ำ จำเป็นต้องได้รับอนุญาตจากวารสาร
