วารสารมนุษยวิชาการ

ต้นพระศรีมหาโพธิ์: ศูนย์รวมใจของชาวพุทธในจังหวัดปราจีนบุรี

2026-06-04T10:30:48+07:00

บทความนี้มุ่งศึกษาความหมาย ความสำคัญและบทบาทของต้นพระศรีมหาโพธิ์ในฐานะศูนย์รวมใจของชาวพุทธในจังหวัดปราจีนบุรี ต้นพระศรีมหาโพธิ์เป็นพฤกษชาติที่ีพุทธศาสนิกชนให้ความเคารพศรัทธาและเชื่อถือในความศักดิ์สิทธิ์ เนื่องจากพระมหาบุรุษได้ตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าภายใต้ต้นพระศรีมหาโพธิ์ ณ พุทธคยา ประเทศอินเดีย จึงเป็นจุดเริ่มต้นของพระพุทธศาสนาและเป็นสัญลักษณ์ของปัญญาและการตื่นรู้ ในประเทศไทยได้ปลูกต้นพระศรีมหาโพธิ์ทั่วประเทศ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในจังหวัดปราจีนบุรีที่มีต้นพระศรีมหาโพธิ์ประจำอยู่ที่วัดต้นโพธิ์ศรีมหาโพธิ ตำบลโคกปีบ อำเภอศรีมโหสถ ซึ่งเป็นสถานที่สำคัญทางจิตใจและพิธีกรรมของชุมชน การศึกษาพบว่า ต้นพระศรีมหาโพธิ์มีบทบาทสำคัญในพิธีกรรมทางศาสนา เป็นศูนย์รวมจิตใจของชาวพุทธและเป็นสัญลักษณ์ที่แสดงถึงการเชื่อมโยงระหว่างธรรมะกับชีวิตประจำวันอย่างลึกซึ้ง ทั้งยังสะท้อนถึงวัฒนธรรมและความเชื่อที่สืบทอดกันมาอย่างยาวนานในชุมชนท้องถิ่น เป็นสถานที่พบปะและทำกิจกรรมทางศาสนาต่าง ๆ ซึ่งช่วยส่งเสริมความสัมพันธ์และความสามัคคีในชุมชน ผลการศึกษาชี้ให้เห็นความจำเป็นในการอนุรักษ์ต้นพระศรีมหาโพธิ์อย่างยั่งยืน เพื่อส่งเสริมการรักษาศรัทธาและอัตลักษณ์ทางพระพุทธศาสนาในพื้นที่จังหวัดปราจีนบุรี

การเสริมสร้างอัตลักษณ์พุทธศาสนสถานในจังหวัดสุรินทร์อย่างยั่งยืน

2026-03-04T14:16:06+07:00

บทความนี้มีวัตถุประสง (1) เพื่อศึกษาแนวการสร้างพุทธศาสนสถานในพระพุทธศาสนา (2) เพื่อศึกษาสภาพการสร้างพุทธสถานของจังหวัดสุรินทร์ในปัจจุบัน และ (3) เพื่อวิเคราะห์รูปแบบการสร้างอัตลักษณ์พุทธศาสนในจังหวัดสุรินทร์เพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน โดยใช้วิธีการศึกษาเชิงเอกสาร การสัมภาษณ์กลุ่มเป้าหมาย การสังเกตการณ์ และการสนทนากลุ่มแล้วนำเสนอด้วยวิธีการพรรณาวิเคราะห์ ผลการศึกษาพบว่า การสร้างพุทธศาสนสถานในพระพุทธศาสนาพบว่า มีรากฐานมาจากการสร้างที่พักอาศัยเพื่อเอื้อต่อการปฏิบัติธรรมของพระสงฆ์ ก่อนจะพัฒนาบทบาทหน้าที่เป็นศูนย์กลางทางจิตใจและพื้นที่ทางวัฒนธรรมของชุมชน มิใช่เพียงสถานที่ประกอบศาสนพิธีเท่านั้น แต่ยังทำหน้าที่เป็นแหล่งเรียนรู้ ถ่ายทอดภูมิปัญญา และสร้างความสามัคคี โดยเน้นประโยชน์ใช้สอยที่เอื้อต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตและจิตวิญญาณเป็นสำคัญ สภาพการสร้างพุทธสถานของจังหวัดสุรินทร์ในปัจจุบันพบว่า มีลักษณะเฉพาะตัวที่สะท้อนถึงบริบททางวัฒนธรรมท้องถิ่น โดยมีการผสมผสานภูมิปัญญาสถาปัตยกรรมระหว่างศิลปะไทยกับศิลปะขอม (เขมร) เข้าด้วยกันอย่างกลมกลืน ปรากฏชัดเจนในรูปแบบของซุ้มประตู เจดีย์และองค์พระประธาน รวมถึงการเลือกใช้วัสดุในท้องถิ่น อย่างไรก็ตาม การพัฒนาอัตลักษณ์ในปัจจุบันจำเป็นต้องอาศัยกระบวนการรู้จักตนเอง คือ การสำรวจทุนทางวัฒนธรรมเดิมที่มีอยู่เพื่อนำมาต่อยอดให้โดดเด่นยิ่งขึ้น การวิเคราะห์รูปแบบการสร้างอัตลักษณ์พุทธศาสนในจังหวัดสุรินทร์เพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืนพบว่า แนวทางที่เหมาะสมที่สุด คือ การบูรณาการองค์ประกอบ 3 มิติเข้าด้วยกัน ได้แก่ (1) มิติด้านธรรมะ คือ การปลูกฝังศีลธรรมและการปฏิบัติธรรม (2) มิติด้านวัฒนธรรม คือ การอนุรักษ์สถาปัตยกรรมและเอกลักษณ์พื้นถิ่น และ (3) มิติด้านปัญญา คือ การทำให้วัดเป็นแหล่งเรียนรู้ตลอดชีวิต โดยมีหัวใจสำคัญ คือ การบริหารจัดการแบบมีส่วนร่วมที่เปิดโอกาสให้ชุมชนเข้ามาเป็นเจ้าของร่วมในการวางแผนและดูแลรักษา เพื่อให้พุทธศาสนสถานไม่ได้เป็นเพียงสิ่งปลูกสร้างทางวัตถุ แต่สามารถหลอมรวมศาสนาให้เป็นวิถีชีวิตของชุมชนได้อย่างยั่งยืน

คลองสิบสี่ในวัฒนธรรมอีสาน

2026-03-30T16:39:38+07:00

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาคลองสิบสี่ในวัฒนธรรมอีสาน ข้อค้นพบจากการศึกษาในครั้งนี้พบว่า ประเพณีของชาวไทยในภาคอีสาน คือ สิ่งที่สังคมยึดถือปฏิบัติสืบทอดกันมาจากบรรพบุรุษ ซึ่งสะท้อนคุณค่า ความดี ความเชื่อและวิถีชีวิตของคนอีสานในอดีต โดยยึดหลักฮีต 12 คลอง 14 คือ ประเพณีของชาวอีสานที่ปฏิบัติสืบทอดกันมาอย่างยาวนาน โดยฮีตสิบสอง หมายถึง จารีตประเพณีหรือการทำบุญประจำ 12 เดือนของชาวไทยในภาคอีสาน ส่วนคลองสิบสี่ คือ ธรรมเนียมประเพณีหรือข้อวัตรแนวทางปฏิบัติ 14 ข้อของชาวไทยในภาคอีสาน สำหรับบุคคลในสถานะต่าง ๆ ทั้งพระมหากษัตริย์ ข้าราชการและประชาชน ซึ่งคลองสิบสี่เป็นกฎหมายจารีตและเครื่องมือควบคุมสังคม กำหนดบทบาทหน้าที่ของคนในสังคม สร้างความสามัคคีและเป็นปึกแผ่น สืบทอดวัฒนธรรมและเอกลักษณ์ของท้องถิ่นและที่สำคัญเป็นการ ปลูกฝังคุณธรรมและจริยธรรม เป็นเสาหลักสำคัญที่ค้ำจุนสังคมอีสานในอดีต และยังคงเป็นแนวทางในปัจจุบันที่มีคุณค่าในการนำมาปรับใช้ในชีวิตประจำวันของชาวอีสานเพื่อการอยู่ร่วมกันอย่างมีความสุข มีคุณค่าและยั่งยืนต่อไป องค์ความรู้ใหม่ คือ ประเพณีชาวไทยอีสานและลาวมีความคล้ายคลึงกัน มีความสำคัญในฐานะที่เป็นรากฐานของภูมิปัญญาท้องถิ่น ความเชื่อ และวิถีชีวิตที่สำคัญในอดีต

กุญแจชีวิต: วุฒิภาวะทางอารมณ์กับการแก้ปัญหาตามแนวพุทธจากปัญหาสู่ปัญญา

2026-06-04T09:37:08+07:00

บทความวิชาการนี้มุ่งศึกษาแนวทางการแก้ปัญหาตามหลักพระพุทธศาสนา โดยใช้วิธีการศึกษาจากเอกสารทางวิชาการ คัมภีร์พระพุทธศาสนา และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ผลการศึกษาพบว่า กุญแจชีวิต เป็นอุปมาที่สะท้อนถึงการใช้ปัญญาเป็นเครื่องมือสำคัญในการคลี่คลายและก้าวข้ามปัญหาชีวิตตามแนวพุทธ กุญแจดังกล่าวเปรียบเสมือนปัญญาที่ช่วยเปิดทางออกจากความทุกข์และอุปสรรคต่าง ๆ โดยมีรากฐานมาจากพุทธวิธีที่ปรากฏในพระไตรปิฎกและเหตุการณ์สำคัญในสมัยพุทธกาล ซึ่งแสดงให้เห็นถึงกระบวนการใช้สติ ปัญญา และวุฒิภาวะทางอารมณ์ในการเผชิญและแก้ไขปัญหาอย่างเป็นระบบ จนนำไปสู่การพัฒนาตนและการดำเนินชีวิตอย่างถูกต้อง องค์ความรู้ใหม่ที่ได้จากการศึกษาครั้งนี้ คือ การสังเคราะห์แนวคิดกุญแจชีวิตในฐานะเครื่องมือเชิงพุทธสำหรับการออกจากปัญหาด้วยปัญญา โดยบูรณาการวุฒิภาวะทางอารมณ์เข้ากับหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา

รูปแบบการสร้างเครือข่ายและพื้นที่ทางสังคมของนักการเมืองท้องถิ่นกับนักธุรกิจ

2026-06-04T13:25:14+07:00

บทความวิชาการนี้มุ่งอธิบายความสัมพันธ์ระหว่างนักการเมืองท้องถิ่นกับนักธุรกิจผ่านกรอบแนวคิดพื้นที่ทางสังคมและทุนของปิแอร์ บูร์ดิเยอ ร่วมกับแนวคิดเครือข่ายทางสังคมเพื่อทำความเข้าใจกลไกการสร้าง ปรับเปลี่ยน และธำรงรักษาความสัมพันธ์ของกลุ่มผู้มีบทบาทสำคัญในระดับท้องถิ่น ภายใต้บริบทของการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ สังคมและการเมืองร่วมสมัย บทความสะท้อนมุมมองเชิงชาการว่า พื้นที่ทางสังคมเป็นพื้นที่แห่งการปฏิสัมพันธ์ การแข่งขันและการต่อรองอำนาจระหว่างตัวแสดงทางสังคม โดยนักการเมืองท้องถิ่นและนักธุรกิจต่างใช้ทุนทางเศรษฐกิจ ทุนทางสังคม ทุนทางวัฒนธรรมและทุนเชิงสัญลักษณ์เป็นเครื่องมือในการสร้างความได้เปรียบและขยายอิทธิพลของตน เครือข่ายทางสังคมจึงเป็นกลไกสำคัญที่เชื่อมโยงผลประโยชน์ ทรัพยากร และอำนาจเข้าด้วยกัน ผ่านความสัมพันธ์ทั้งที่เป็นทางการและไม่เป็นทางการ เช่น องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น สมาคมธุรกิจ สถาบันการศึกษา องค์กรชุมชน กิจกรรมสาธารณะ เครือญาติ ซึ่งล้วนเป็นพื้นที่ที่เอื้อต่อการสะสมและแลกเปลี่ยนทุนระหว่างกัน การวิเคราะห์ตามแนวคิดของบูร์ดิเยอชี้ให้เห็นว่า เครือข่ายระหว่างนักการเมืองท้องถิ่นกับนักธุรกิจมิได้เป็นเพียงความสัมพันธ์เชิงความร่วมมือเพื่อการพัฒนาท้องถิ่นเท่านั้น แต่ยังสะท้อนการช่วงชิงตำแหน่งแห่งที่ในพื้นที่ทางสังคม การสร้างความชอบธรรมและการผลิตซ้ำโครงสร้างอำนาจในระดับท้องถิ่นอีกด้วย แม้เครือข่ายดังกล่าวจะมีส่วนสำคัญต่อการระดมทรัพยากร การพัฒนาเศรษฐกิจ และการสร้างโอกาสให้แก่ชุมชน แต่ในอีกด้านหนึ่งอาจนำไปสู่การกระจุกตัวของอำนาจ การเอื้อประโยชน์ระหว่างกลุ่มกับความไม่เท่าเทียมในการเข้าถึงทรัพยากรสาธารณะได้ ดังนั้น การทำความเข้าใจเครือข่ายและพื้นที่ทางสังคมจึงเป็นฐานสำคัญในการพัฒนาระบบการเมืองท้องถิ่นที่โปร่งใส มีธรรมาภิบาล และส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชนอย่างยั่งยืน องค์ความรู้ใหม่จากการศึกษาพบ 3 ประเด็นหลัก คือ 1) แนวคิดสนามอำนาจเชิงเครือข่าย 2) แนวคิดการแปลงทุนและการสถาปนาอำนาจ 3) แนวคิดพลวัตสองด้านของเครือข่ายท้องถิ่น

ความไม่แน่นอนของความรู้ในยุคข้อมูลข่าวสารล้นเกิน

2026-03-30T16:59:11+07:00

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความไม่แน่นอนของความรู้ในยุคที่ข้อมูลข่าวสารมีปริมาณล้นเกิน จากการศึกษาพบว่า ในสภาวะที่ข้อมูลที่ไหลมาอย่างไม่ขาดสาย หากปราศจากหลักการในการพิจารณาอย่างมีวิจารณญาณ การใช้ข้อมูลและความรู้ย่อมมีแนวโน้มถูกครอบงำด้วยอคติ นำไปสู่การประมวลผลที่ผิดพลาดและการตัดสินใจจากข้อมูลที่คลาดเคลื่อน ส่งผลกระทบต่อความเชื่อของผู้คนและก่อให้เกิดผลเสียทางสังคมตามมา ในทางกลับกันหากมีการพิจารณาข้อมูลอย่างละเอียดภายใต้กรอบหลักการที่ถูกต้อง การประมวลและใช้ประโยชน์จากข้อมูลข่าวสารย่อมช่วยส่งเสริมสังคม ก่อให้เกิดนวัตกรรมที่เป็นประโยชน์ต่อมนุษยชาติและสนับสนุนการพัฒนาสังคมภายใต้หลักนิติรัฐนิติธรรม องค์ความรู้ใหม่ของบทความนี้ คือ การเสนอกรอบความยืดหยุ่นทางญาณวิทยาที่บูรณาการการคิดเชิงวิพากษ์และการรู้เท่าทันสื่อร่วมกับหลักกาลามสูตร ไตรลักษณ์ โยนิโสมนสิการ สติและจริยธรรมการสื่อสาร เป็นส่วนเสริมด้วยแนวทางเทคโนโลยีตรวจสอบที่มาของสื่อเพื่อเปลี่ยนข้อมูลล้นเกินให้เป็นความรู้ที่ตรวจสอบได้ ลดอคติและข่าวลวง ข่าวปลอมในระดับบุคคลและสังคม